TÌNH NGHĨA & TRI KỶ CỦA NGƯỜI CƠ KHÍ

      Ở đời ngoài anh em ruột thịt, họ hàng ai cũng có bạn xã hội. Bạn có thân, sơ, bạn vong niên, bạn tâm giao, bạn chí cốt … để sẻ chia buồn vui, giúp nhau khi tắt lửa tối đèn, học hỏi, tâm tình trao đổi với nhau nhiều điều trong cuộc sống. Tùy thuộc hoàn cảnh công việc, gia đình, điều kiện kinh tế và đặc biệt là hợp nhau về cách sống, về suy nghĩ mà mỗi người có cách kết bạn khác nhau.Bạn thì đông nhưng tôi chỉ có mấy ông anh trong họ và ngoài xã hội mà tôi quý mến, trọng nể vì tôi luôn tâm niệm theo thiên hạ đã nói: Làm Anh không dễ!

      Hiện tại nhân loại đang gặp lũ giặc vô hình Covid 19, sống chết khó lường nên càng nhớ các bậc đàn anh đã đi xa. Trong nghề cơ khí của mình tôi luôn nhớ thương Tiến Sỹ Cơ khí Hà Nghiệp mà tôi từng làm việc Hội KHKT Cơ khí với anh. Với tôi Anh là trí thức có nhiều suy nghĩ, chính kiến khoa học, trăn trở về cuộc sống, về con người tử tế và đất nước Việt Nam. Đó là một trí thức chấp nhận vượt qua mọi tính toán lợi ích cá nhân và cả nỗi sợ hãi ảnh hưởng đến quyền lợi cá nhân để nói lên suy nghĩ của mình với cấp trên.

      Cuộc đời ai cũng có vui, có buồn, có tự hào, tiếc nuối, đắng cay và phụ thuộc lẫn nhau. Qua cuộc sống, việc làm của các bậc tiền bối của dòng tộc và của nhiều trí thức cách mạng yêu nước khác trải qua theo năm tháng biến đổi của đất nước từ 1945 đến trước 1986 nên tôi đã tự chọn cách sống, việc làm cho mình theo sở thích, vô thưởng vô phạt và chẳng đụng chạm đến lợi ích của ai. Từ đó tôi đã gặp được nhiều bạn, anh em tri kỷ, thân tình ngoài xã hội, trong họ mạc để chia sẻ vui buồn, giúp nhau vượt khó trong cuộc sống và tự coi đó là hạnh phúc. Cuộc đời con người nói dài, nói ngắn, nói vui, nói buồn, nói sướng, nói khổ… đều đúng vì tùy suy nghĩ, tính cách, số mệnh của mỗi người.

      Hôm nay đang đại dịch Covid 19 hoành hành, thiên hạ đang điều ta tìm nguyên nhân và tìm cách chữa. Nằm nhà tôi nhớ đến chặng đường đời khá dài mình đã qua, nhớ người thân yêu ruột thịt, nhớ những người tri kỷ đã khuất trong đó có Anh Hà Nghiệp là cố Phó Tiến sỹ Cơ khí ra lò ở Liên Xô rồi quay lại công tác giảng dậy tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Tôi kém anh đúng một con giáp và tôi chỉ là kỹ sư cơ khí lớp học trò của anh. Nhưng rồi cuộc đời có duyên nên chúng tôi đã gặp nhau để thành bạn vong niên tri kỷ trong nhiều năm ở Hà Nội từ những ngày đất nước còn khó khăn gian khổ cả về vật chất lẫn tinh thần thập niên 1980.

      Cuối thập niên 80 đầu 1990 sau khi Việt Nam có chính sách ĐỔI MỚI & MỞ CỬA giao thương với quốc tế tôi mới ngoài tứ tuần. Thời đó cán bộ công nhân viên đi làm cho nhà nước nghèo lắm vì cả nước chỉ trông vào nguồn ngoại tệ xuất khẩu dầu thô khoảng 1 tỷ USD, toàn bộ vật tư hàng hóa nhập khẩu để sản xuất, hàng hóa để xuất khẩu rất ít vì Mỹ bắt tay với Trung Quốc cấm vận, Liên Xô và phe xã hội chủ nghĩa Đông Âu tan rã không còn bầu vú viện trợ nước ngoài, dẫn đến xí nghiệp, nhà máy, công trường… chết dần. Đây là hậu quả của quản lý nhà nước theo mô hình kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp, quốc doanh, hợp tác xã hóa toàn diện, chống kinh tế thị trường, không thừa nhận kinh tế và sở hữu tư nhân …

      Để thoát khỏi những khó khăn trên, một mặt Đảng và Nhà nước ta phải thay đổi chính sách quản lý kinh tế xã hội, từng bước chuyển đổi vận hành nền kinh tế theo quy luật thị trường, thừa nhận sự tồn tại hợp pháp nhiều thành phần sở hữu tài sản, ban hành Luật Cty … kết hợp từng bước cắt giảm quỹ lương của nhà nước bằng cách sáp nhập một số Bộ, ngành, cơ quan, cho xuất ngũ một số quân nhân  gần 2 triệu người, cho cán bộ công nhân viên nhà nước được nhận trợ cấp một lần để tự tìm việc mới… Lúc này tôi đang làm thư ký giúp việc Bộ trưởng, công việc thuận lợi nhưng đã tự quyết định xin được ra ngoài đi làm tự do, không ăn lương nhà nước. Từ thủ trưởng cho đến anh em trong cơ quan bộ và cả cha mẹ, anh em ruột của tôi đều rất bất ngờ. Sau khi nai nỉ, cuối cùng để tạo điều kiện cho tôi Bộ trưởng mớiđã đồng ý và quyết định cho tôi được biệt phái đi làm việc hội hè cơ khí mới được tái lập, không ăn lương ở Bộ, vẫn để sinh hoạt đảng, biên chế ở Cơ quan Văn phòng Bộ. Thế là từ đây tôi bắt đầu tự quyết định chọn công việc cho mình và tự tìm nguồn thu nhập để nuôi gia đình 1 vợ 2 con, vì vợ tôi cũng đã xin nghỉ làm nhà nước nhận một lần trợ cấp. Tôi chỉ giải thích với mọi người rằng mình muốn thử sức với đời và làm theo ý của Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh đã nói “Hãy tự cứu mình trước khi ông trời cứu!”. Khi tự quyết định rời bầu vú nhà nước đã nuôi dưỡng mình một thời để đi làm tự do nay nghĩ lại kể cũng liều nhưng lại luôn biết ơn nhà nước mà không hề ta thán và thấy đó là quyết định không sai. Ngoài công việc Thường trực ở Hội KHKT Cơ khí Việt Nam tôi thành lập Cty TNHH kinh doanh vật tư, thiết bị cơ khí hoạt động theo Luật Cty mới ban hành. Là anh cán bộ quèn đi làm cho nhà nước thời đó làm gì có tiền nên bước đầu phải đi vay vật tư, sản phẩm ở một số nhà máy ở Bộ có giám đốc quen thân để kinh doanh, sau đó thanh toán, cám ơn đàng hoàng. Một thời gian sau tôi tìm được một vài đối tác làm ăn trong, ngoài nước thế là bắt đầu có lối đi riêng khá ổn. Cũng từ đây tôi bắt đầu có ít tiền để sống, không nghèo hèn như trước nữa, có ô tô đi đến nhiều nơi suốt từ Bắc chí Nam và bắt đầu xuất ngoại đến các nước châu Á như Thái Lan, Trung Quốc, Singapore, Hongkong, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan... để xây dựng quan hệ cho doanh nghiệp mình. Đến năm 2005 sau khi Mỹ dỡ bỏ cấm vận Việt Nam và theo chủ trương mở rộng giao thương quốc tế của nước ta tôi càng có điều kiện để tổ chức nhiều đoàn doanh nghiệp thuộc Hiệp hội DNCKVN đi đến các quốc gia ở châu Âu, châu Mỹ, châu Đại Dương, Nam Mỹ, Nam Phi theo chương trình xúc tiến thương mại mà trước đây chưa có. Đúng là có đi nhiều mới biết nhiểu, hiểu nhiều, bạn nhiều và mới tự biết mình là ai và hiểu thiên hạ hơn. Đúng như người xưa dậy “trong nhà nhất mẹ nhì con, ra đường lắm kẻ còn dòn hơn ta” và “có đi ngày đàng mới học được sàng khôn” là cấm sai. Thiết nghĩ trong cuộc sống dù có lắm tiền của cũng khó được đi nhiều như vậy.

      Thấy tôi làm ăn được như vậy, một số Tổng giám đốc Tổng Cty 90 và giám đốc nhà máy thuộc Bộ gặp tôi và nói tôi sướng hơn họ. Tôi cười và đáp: Thế nào là sướng là khổ các bố? Các bố cứ tiếp tục tự chủ điều hành công việc theo quy định của nhà nước và được nhà nước đỡ đi, còn em thì phải tự lo tất. Vậy ai sướng, ai khổ? Tất nhiên các bốphải thận trọng uốn ba tấc lưỡi trước khi nói không thật với lòng mình, chưa kể phải tính chạy để tồn tại ghế, còn em thì đã tránh xa được cảnh này để mình là chính mình và “Thoát vòng cương tỏa chân cao thấp” cũng như mỗi lần thay đổi cấp trên thì lại trông trước, ngó sau “Hàng thần lơ láo phận mình sao đây?”. Đừng so sánh nữa. Cái gì cũng có giá của nó cả. Đúng không nào?...

      Cũng từ ngày đó tôi va chạm cuộc sống muôn mầu muôn vẻ nhiều hơn như khi còn làm ở cơ quan nhà nước và biết được nhiều hơn thế nào là tốt xấu, là chân thành, là tráo trở, hèn hạ. Thế nào là bạn, là đồng minh lâu bền hoặc chỉ là bạn qua đường… Tự thấy mình trưởng thành hơn, không còn ngố như trước để chọn được anh em chí cốt, chọn bạn để kết giao. Từ ngày đó tôi đã kết bạn được với khá nhiều người ở nhiều độ tuổi khác nhau. Có bạn vong niên lớn tuổi hơn, bạn đồng niên, đồng môn, bạn xã hội… và mỗi người mỗi cảnh, cuộc sống làm ăn, chuyên môn rất khác nhau. Người là chính khách, quan chức, người là văn nghệ sỹ, là doanh nhân, giáo học, nhà báo có danh… và đặc biệt còn có khá đông dân chơi, buôn bán cổ vật sống tự do trong cả nước. Bạn thì đông nhưng tôi chỉ có mấy ông anh trong họ và anh em ngoài xã hội mà tôi quý mến, trọng nể do tôi luôn tâm niệm như thiên hạ đã dậy là: Làm Anh không dễ!

      Tôi kể về một trong những ông anh tri kỷ của mình ngoài đời và cùng nghề cơ khí thì chỉ có một. Đó là Tiến sỹ Cơ khí chế tạo Hà Nghiệp, đã làm Trợ lý giúp việc cho Tổng Bí thư Trường Chinh làm Đại hội VI; Chuyên gia giúp việc trực tiếp ông Cay Xỏn Pông Vi Hản,Tổng Bí thư Lào và Tổng Bí thư Đỗ Mười thời đất nước thực hiện khởi đầu sự nghiệp ĐỔI MỚI, MỞ CỬA với thế giới.

      Mỗi người mỗi cảnh, đang dậy học ở Đại học Bách Khoa Hà Nội thì cùng một ngày Phó tiến sỹ cơ khí Hà Nghiệp học Liên Xô và Phó Tiến Sỹ kinh tế Phan Diễn học Trung Quốc đang giảng dậy ở Đại học Bách Khoa Hà Nội và Đại học Kinh tế quốc dân được chọn lên công tác ở Văn phòng TW Đảng để chuẩn bị kế cận các ông lớn tuổi đã công tác lâu năm ở Văn phòng. Thời gian trôi qua các anh đều hoàn thành tốt công việc được giao, đều lên Vụ trưởng. Đầu 1986 ông Lê Duẩn mất, ông Trường Chinh được Bộ Chính trị khóa V bầu trở lại làm Tổng Bí thư của Đảng. Ông Trường Chinh chọn Vụ trưởng của Văn phòng TW Đảng Hà Nghiệp làm Trợ lý trực tiếp giúp ông chuẩn bị nội dung Đại Hội VI là Đại hội Đổi Mới của Đảng.

      Với bản chất thông minh, trung thực, có trách nhiệm và giám báo cáo thẳng thắn trực tiếp với ông Trường Chinh nhiều sự việc không tốt đã và đang tồn tại trong thực tiễn trong nhiều năm qua ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội cần sớm được Đảng nghiên cứu giải quyết, đặc biệt chế độ điều hành quản lý kinh tế theo mô hình kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, phân phối bao cấp đang bắt mọi người đi làm cho nhà nước phải nói dối, phải chân ngoài dài hơn chân trong vì chỉ nhận được đồng lương không đủ nuôi gia đình…mà trước đó ông chưa được nghe rất cụ thể như nghe Hà Nghiệp báo cáo. Sau khi nghe thêm một số người nữa, ông Trường Chinh đã quyết định thành lập một tổ nghiên cứu xây dựng lại Báo cáo chính trị của Đại Hội VI không dùng lại dự thảo Báo cáo trình Đại hội do nhóm cán bộ, chuyên gia đã giúp ông Lê Duẩn đã chuẩn bị. Thế là nhóm chuyên gia gồm 24 người được chọn lựa đang hoạt động ở nhiều lĩnh vực kinh tế xã hội, khoa học kỹ thuật…  trong đó có Hà Nghiệp để về ngồi tại Cơ quan của Quốc Hội trên phố Ngô Quyền, Hà Nội là cơ quan ông làm Chủ tịch để cùng nhau nghiên cứu, trao đổi xây dựng dự thảo Báo cáo chính trị trình đại Hội VI theo tinh thần “Nhìn thẳng sự thật và nói đúng sự thật” của Tổng Bí thư Trường Chinh chỉ đạo.

      Sau Đại hội VI một thời gian ngắn Cố vấn Trường Chinh mất do cao tuổi do bị ngã tại nhà riêng, thế là Tổ chức TW có quyết định cử anh Hà Nghiệp về làm Phó Ban Kinh tế TW, nhưng rồi quyết định không đến tay anh và bị thu hồi do có phản ánh gì đó không đúng về anh với cấp cao.Thế là anh rơi vào cảnh ngồi chờ giao việc mới. Đúng lúc này ông Cay xỏn Pong Vi Hản, Tổng bí thư Đảng bên Lào đề nghị ta cử một tổ chuyên gia của Đảng cộng sản Việt Nam sang giúp TW Đảng cộng sản Lào và muốn trong tổ có anh Hà Nghiệp. Thế là PTS Cơ khí Hà Nghiệp được cử sang giúp ông Tổng bí thư Cay Xỏn bên Lào một vài năm. Anh kể ông Cay Xỏn là người cộng sản trí thức Lào nên có nhiều cách nhìn rất thực tiễn về dân tộc và hoàn cảnh đất nước lạc hậu của ông nên ông rất muốn nghiên cứu kỹ thực tiễn, văn hóa của đất nước nhằm xây dựng chương trình, nội dung, kế hoạch cụ thể gắn được với thực tiễn đất nước để xây dựng chủ nghĩa xã hội cho Lào. Không để nước Lào bị rập khuôn về đường lối xây dựng đất nước theo mô hình nước ngoài không thích hợp với điều kiện kinh tế xã hội của Lào nhằm tránh bị sai lầm. Đó là suy nghĩ và chỉ đạo rất hay và thú vị của ông Cay Xỏn… Anh hiểu và luôn nghĩ hãy đừng nghĩ Lào họ kém!

      Hoàn thành tốt nhiệm vụ về nước một thời gian Anh Hà Nghiệp lại được chọn về làm Trợ lý giúp Tổng bí thư Đỗ Mười. Thế là anh đã làm Trợ lý giúp việc 3 Tổng Bí thư của đảng cộng sản Việt Nam và Lào. Đó là niềm vinh dự cho anh. Nhưng với tôi lại tự ngẫm: Thế là khổ chứ chả sung sướng gì và tôi đã chia sẻ thẳng thắn ý kiến này với anh. Anh cười vui vẻ và gật đầu tỏ ý tán thưởng. Con người Hà Nghiệp là vậy.

      Vị trí công tác của Trợ lý Tổng Bí thư rất bận nhưng cứ vài ngày nếu không gặp tôi để trò chuyện là anh chủ động gọi điện. Tôi thì mải nhiều việc của Cty, Cơ quan Hội hè, làm 2 Tạp chí Cơ khí và Cổ vật Tinh hoa và tất nhiên cả mải vui chơi đời thường nữa nên có lúc cũng thưa gặp anh. Thời anh em chúng tôi chơi với nhau trước đây là thời mọi đảng viên, cán bộ công nhân viên đi làm cho nhà nước chỉ được làm những việc, kể cả suy nghĩ luôn theo ý muốn và chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Ít ai giám làm, suy nghĩ và có ý kiến khác. Bây giờ nhìn lại thấy xã hội Việt Nam thời đó quá nặng nề nên con người và đất nước khó phát triển nhanh.

      Cuối thập niên 80 chính thức tôi quen anh Hà Nghiệp vì cùng tham gia Ban chấp hành Hội KHKT Cơ khí Việt Nam và đến nhiệm kỳ II cùng vào Ban Thường vụ Hội. Sau một thời gian anh tiếp xúc với tôi anh thấy tôi trẻ tuổi, sinh ra và lớn lên trong gia đình trí thức cách mạng lớp tiền bối, đã làm được việc tốt, suy nghĩ ăn nói thẳng thắn (đôi khi thẳng quá), cũng là đảng viên, đang có điều kiện thuận lợi để phát triển mà lại tự xin đi làm kinh tế tự do, làm hội hè nên anh hơi lạ. Nhưng rồi chính cách sống chân thành, suy nghĩ mạch lạc, trung thực của tôi trước nhiều vấn đề, sự việc không chỉ với cơ khí mà nhiều lĩnh vực khác của thực tiễn xã hội Việt Nam đã làm anh khá thích thú. TS Hà Nghiệp là người có chức vụ lâu năm ở Văn phòng TW Đảng, suy nghĩ thông minh, tính cẩn trọng, nhưng luôn vui vẻ “bình dân học vụ” nên anh dễ gần gũi mọi người. Tôi cũng bắt đầu tin và quý trọng ông anh. Phần vì tình cảm, phần vì việc Hội hè cơ khí nên hồi đó chúng tôi hay hẹn gặp nhau uống bia hơi sau giờ làm việc buổi chiều ở Câu lạc bộ Ba Đình là nơi có sân thể thao, thể dục, bơi, có bia hơi không bị đấu (pha) phục vụ cán bộ trung cao cấp gần cơ quan anh. Gặp anh tôi cảm nhận anh muốn tâm tình chia sẻ với tôi một số chuyện mà khó chia sẻ với người khác vì tính tôi hay phản biện thẳng thắn và bông phèng vui vẻ chả tính toán hơn thiệt gì nhiều.

      Bàn bia chúng tôi thường có vài ông anh lớn tuổi cùng vài bạn cỡ tuổi trẻ như tôi đã nghỉ hưu hoặc đang làm việc ở các cơ quan trong khu Nguyễn Cảnh Chân. Vì anh Nghiệp đang giúp việc ông Đỗ Mười nên không nhiều người đến ngồi uống cùng vì tế nhị. Còn tôi đầu tiên cũng rất ngại, nhưng rồi do công việc Hội hè mà hai anh em đang đảm nhận phải trao đổi ngoài giờ làm việc, đồng thời thân nhân của tôi đến Sếp của anh Hà Nghiệp và một số anh đang làm việc ở Nguyễn Cảnh Chân cũng biết khá rõ nên tôi chả ngại nữa. Chỉ vì hai anh em quý trọng nhau và phải giữ cho ông anh nên mặc dù có thẻ sinh hoạt Câu lạc bộ nhưng tôi không thích ngồi ở đây vì ngồi bia hơi ngoài xã hội có người phục vụ, còn uống ở đây phải tự phục vụ từ xếp hàng mua vé, lấy bia mà chỉ có lạc rang làm mồi tái hiện cảnh bia hơi thời bao cấp. Thế nhưng được cái bia ở đây không bị đấu (pha) như bên ngoài, an toàn. Nhớ lại cứ chiều chiều sau làm việc anh em lại thường bia với nhau tán phễu cũng rất vui. Những lần anh em đangngồi với nhau có người tự bê đến bàn vài vại để gặp anh Nghiệp, biết ý tôi tế nhị cầm cốc mình đứng dậy sang bàn khác. Lát sau người kia đi, tôi về lại bàn với anh.

- Này, cậu thấy nhân vật này thế nào? Anh Nghiệp hỏi tôi.

- Nhân ít, Vật nhiều anh ạ. Tôi cười trả lời. Nói vui thế chứ em làm sao biết hả anh? Chỉ biết tay này đang can -di -dát Thứ trưởng phải không ông anh ạ?

- Nghe nói tay này tốt, không tiêu cực?

- Anh nghe thêm đi, biết đâu lại tốt nhất trong đám xấu. Ít tiêu cực nhất trong đám tiêu cực thường xuyên đấy. Tôi trêu anh.

- Khó thật. Nhưng theo mình việc chọn người làm việc mà như cậu thì đách chọn được đâu. Phải cơ bản nhìn về mặt tốt của họ, họ mạnh mặt nào để được việc chung và tay này hơn tay kia ở cái gì và con người ra sao mà so sánh, mà chọn chứ?

- Em nói vui thế thôi chứ anh là người thông thái lại tốt bụng ai mà anh chả ủng hộ. Anh là “ủy viên không chính thức chọn lao động cao cấp” nên anh nhìn rộng, biết rộng, còn em có biết gì đâu hả anh?

- Vậy tớ tham khảo cậu làm đếch gì.

- Anh hỏi về các nhân vật làm cơ khí thì em còn biết mà tư vấn. Lĩnh vực khác thì hầu hết em không biết nhiều, nói không trúng được ông anh ạ…

Còn nhiều chuyện vui nữa. Chẳng như có một lần anh kể với tôi.

- Hôm qua Sếp gọi hỏi về việc cấm đốt pháo. Sếp nói.

- Năm nay nước ta cấm đốt pháo dịp Tết, lễ, hiếu, hỷ, khai trương, khánh thành… để an toàn cho dân và an ninh chung. Đây sẽ là dấu mốc lịch sử ở nước ta bỏ đi một tập quán ngàn đời. Cậu Bộ trưởng Văn hóa có sáng kiến lên báo cáo và mời tôi đi đánh trống khai Lễ lúc giao thừa ở Văn Miếu, Quốc Tử Giám để lấy tiến trống thay tiếng pháo. Họ sẽ ghi hình và ghi âm tiếng trống phát lên truyền hình, truyền thanh cả nước. Ý chú thế nào? Có phát biểu gì để chuẩn bị.

- Thưa anh nếu anh thấy cần xuất hiện thì đi cũng được ạ. Đến dự vui giao thừa ở Văn Miếu với dân chúng cũng tốt, nhưng vì cũng thời điểm giao thừa họ phát Thư chúc Tết nhân dân và bạn bè quốc tế của lãnh đạo trên truyền hình, truyền thanh rồi. Có đến hay không tùy anh cân nhắc. Nếu Anh đến thì chỉ nên ngồi chứng kiến họ đánh trống thôi. Thưa anh cho phép nói vui: Từ xưa đến nay chưa bao giờ Vua đi đánh trống cho thiên hạ nghe cả. Nếu anh cầm dùi đánh trống để họ ghi hình thì sau đó sẽ lắm đàm tiếu ngoài đời không có lợi. Tay Bộ trưởng này quý anh, nhiệt tình mời anh đánh trống là không ổn rồi…

- Được. Vậy chú trả lời cho họ.

- Vâng.

      Nghe xong chuyện anh kể tôi nói: Ông anh thẳng thắn và có trách nhiệm cao thật. Làm Trợ lý phải vậy mới được ông anh ạ. Em nghĩ học Cơ khí mà đi làm việc khác vẫn có cái mạch lạc của nghề cơ khí và làm tốt được. Nhưng học nghề khác mà làm cơ khí thì khó tốt vìcái khó đầu tiên là không biết đọc chuẩn được các bản vẽ kỹ thuật là ngôn ngữ chung. Có đúng không? tôi nói vui và anh cười.

      Đối với công việc của Đảng và Nhà nước giao Trợ lý Hà Nghiệp luôn làm tốt, có trách nhiệm, trung thực hết mình, nhưng anh vẫn nghĩ về nghề cơ khí đã gắn bó với mình thời còn ở Bách Khoa.Anh và tôi đều tham gia Đại hội tái lập Hội KHKT Cơ khí Việt Nam họp 1988 và tham gia Ban chấp hành và sang Nhiệm kỳ II lại cùng tham gia Ban Thường vụ và tôi là Phó Tổng Thư ký. Sang nhiệm kỳ III (1998-2003) Ban lãnh đạo Hội thấy đã đến lúc cần bầu TS Hà Nghiệp làm Chủ tịch Hội KHKT Cơ khí Việt Nam (nay là Tổng Hội KHKT Cơ khí Việt Nam) là xứng đáng và sẽ có lợi chung cho sự phát triển ngành cơ khí. Thế là Đại hội bầu anh Hà Nghiệp làm Chủ tịch và bầu tôi làm Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hộiđể trực tiếp giúp việc Hội cho anh. Quả nhiên khi TS Hà Nghiệp làm Chủ tịch Hội thì Ban lãnh đạo Hội KHKT Cơ khí Việt Nam. Từ đó lãnh đạo Hội KHKT Cơ khí Việt Nam mới có điều kiện được gặp trực tiếp để báo cáo, trình bầy với bác Đỗ Mười, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải, Phó Thủ tướng thường trực Nguyễn Tấn Dũng, một số Bộ trưởng về sự cần thiết phải có chính sách đầu tư, phát triển mạnh lại công nghiệp cơ khí đang bị bỏ rơi để Việt Nam chủ động tham gia thực hiện CNH-HĐH đất nước. Thế là lần đầu tiên từ ngày lập nước Việt Nam năm 1945 đến nay Thủ tướng Chính phủ mới ký quyết định phê duyệt Chiến lược phát triển công nghiệp cơ khí của đất nước giai đoạn 2000 - 2025, tầm nhìn 2035. Chiến lược tập trung phát triển 8 nhóm sản phẩm cơ khí trọng điểm cùng với việc thành lập Ban chỉ đạo của Chính phủ do Phó Thủ tướng Thường trực, Ủy viên Bộ Chính trị làm Trưởng Ban nên đãtạo cho công nghiệp cơ khí Việt Nam bắt đầu khởi sắc vào thập niên đầu của thiên niên kỷ thứ 3.

Chủ tịch Hội khóa III (1998-2003), TS Hà Nghiệp (Trợ lý Tổng Bí Thư Đảng CSVN)

      Thế rồi đến khi các ông Đỗ Mười nghỉ Tổng bí thư, Võ Văn Kiệt nghỉ Thủ tướng sang làm cố vấn, anh Hà Nghiệp rảnh việc hơn nên tôi với trách nhiệm Hội hè của mình đã thu xếp để anh đi đến thăm, làm việc với nhiều doanh nghiệp cơ khí thành viên ở miền Bắc, miền Nam. Đến đâu anh cũng được anh em làm cơ khí hân hạnh đón tiếp rất chân thành. Năm 1997 khi Hongkong trao trả về Trung Quốc tôi và đối tác nước ngoài mời anh và Bộ trưởng công nghiệp nặng đi xuất ngoại một chuyến theo đường Hội nghề nghiệp. Tất nhiên các anh muốn đi theo danh nghĩa này cũng phải được sự đồng ý của trên. Nhận lời mời của đối tác tôi cùng hai anh đến Hongkong rồi qua Trung Quốc đến Thẩm Quyến, Phố Đông, Thượng Hải lúc này đang bắt đầu xây dựng mới theo hướng hiện đại. Anh nói.

 - Mình đi các nước đã nhiều nhưng đi theo con đường hội hè của cậu mới biết được nhiều. Mà cậu quyết định rời làm nhà nước để lập doanh nghiệp tự quyết định hết là đúng đấy. Vừa ích nước lợi nhà, vừa thoải mái tự do. Tớ lo lắng và nghĩ tốt cho cậu là thừa.

- Em ít tuổi hơn các anh, nhìn lên, nhìn xuống so với thiên hạ tự thấy mình cũng ổn vì đã tự chọn con đường đi riêng. Nói vui như có câu hát chế ngoài xã hội là “Ta đi theo lối nhỏ là lối an toàn!” các ông anh ạ.

Hai ông anh cùng cười rồi anh Hà Nghiệp kể tiếp.

 - Để chủ động thúc đẩy hợp tác quốc tế, Tổng bí thư Đỗ Mười đến thăm Hàn Quốc, Nhật Bản theo lời mời của họ. Mình cũng được tham gia đoàn. Khi ngồi trên xe chung với các thành viên của đoàn chạy sau xe của Tổng bí thư có vị Phó thủ tướng hỏi.

 - Đi về các cụ gọi báo cáo kết quả chuyến đi nên nói gì các vị?

Mọi người nhìn nhau chưa ai trả lời thì mình nói vui.

-  Anh cứ báo cáo bên nước họ chỉ được cái đường xá tốt thôi, còn đường lối đúng, sai ta phải nghiên cứu tiếp. Còn kinh nghiệm thực hiện CNH thế nào thì doanh nghiệp và chuyên gia Hàn Quốc họ nói: CNH là nhà nước cứ có chính sách sao cho đổ thật nhiều xi măng, sắt thép ra đường là CNH. Mình nói xong cả xe cười vui.   

      Tôi nhớ một hôm anh gọi tôi và kể: Chiều qua Thủ tướng Võ Văn Kiệt gọi anh sang nhà mời uống vang vì ông mới công tác từ miền Nam ra. Ông ấy nói đã trao đổi với Tổng bí thư xin anh về làm cơ khí nên chính phủ, vậy về báo cáo anh Đỗ Mười đồng ý cho anh sang giúp Chính phủ về Cơ khí nhưng chưa thấy trả lời. Anh Nghiệp cám ơn ông Kiệt song cho rằng khó được chấp nhận vì tế nhị …

      Được chơi với ông Anh Hà Nghiệp nói gì thì nói tôi cũng học được nhiều điều hay, ý tốt của anh để thấm vào mình có ích trong cuộc sống. Khi tôi đề nghị anh đồng ý lập Hiệp hội doanh nghiệp cơ khí hoạt động song song với Hội KHKT Cơ khí như các nước khác đã làm anh thấy cũng phải, vì doanh nghiệp họ có các mục tiêu khác không chỉ là khoa học kỹ thuật, hơn nữa mới Hiệp hội mới là tổ chức nghề nghiệp tập hợp được các doanh nghiệp cơ khí tư nhân, FDI đang phát triển nhanh ở Việt Nam và dễ hợp tác với các Hiệp hội cơ khí nước ngoài… Anh biết nếu để một số doanh nghiệp đang tham gia Hội tách ra tham gia Hiệp hội thì Thường vụ sẽ khó nhất trí, nhưng vì lợi chung phát triển ngành cơ khí Việt Nam nên anh vẫn ủng hộ đề xuất của tôi và thuyết phục được Thường vụ có nghị quyết đồng thuận để Bộ Nội Vụ cho phép thành lập Hiệp hội doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) năm 2002.

      Công việc Hội hè đang vui thì đứt dây đàn. Lúc này thân phụ anh Hà Nghiệp qua đời, anh không muốn phiền cơ quan và tôi đồng tình thế là Hội KHKT cơ khí Việt Nam chúng tôi đứng ra lo chu đáo và anh rất cám ơn. Đến năm 2001 anh Nghiệp đổ bệnh nặng vì ung thư phổi. Với tình cảm anh em và là Phó Chủ tịch Hội KHKT cơ khí Việt Nam tôi cùng chị và các con của anh ngày ngày vào bệnh viện thăm anh. Các anh lớn tuổi ở Hội cơ khí rất thương anh Nghiệp và trao đổi với tôi muốn Hội đề nghị Thủ tướng xét cấp Huân chương Lao động cho anh trước lúc anh đi xa. Tôi thay mặt Hội cơ khí đến gặp bác Mười và lãnh đạo Văn phòng TW Đảng trình bầy và đề nghị cơ quan chủ quản nơi anh công tác hiệp y đồng ý theo quy định. Tất nhiên bác Mười, các anh lãnh đạo ở Văn phòng TW đồng tình và TS Hà Nghiệp, Chủ tịch Hội KHKT Cơ khí Việt Nam được Chính phủ ký quyết định trao Huân chương Lao động hạng III sát ngày anh ra đi. Hôm trao anh Huân chương Lao động có bác Đỗ Mười, anh Trần Quốc Vượng, Phó chánh Văn phòng TW Đảng cùng tôi và gia đình anh đến bên giường bệnh anh đang thở oxy để đọc quyết định, trao tấm bằng cho anh trong tiếng nấc của chị, các cháu và chúng tôi. Tôi và anh em trong Hội KHKT Cơ khí Việt Nam thực hiện đúng câu: Nghĩa tử là Nghĩa tận với anh.

     Đến nay TS Cơ khí Hà Nghiệp, Trợ lý Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hội KHKT Cơ khí Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước ghi Đảng và Nhà nước ghi công quyết định truy tặng anh Huân chương Độc Lập nhằm khẳng định công lao của anh, một trí thức chân chính có nhiều đóng góp trí tuệ, sức lực cho đất nước. Tôi, các đồng nghiệp cơ khí Việt Nam cùng gia đình Anh luôn nhớ anh.

     Ngày đại dịch Covid 19 năm nay 2021 ngồi viết lại những dòng này để tưởng nhớ một người Anh cùng nghề Cơ khí lớp tiền bối rất đáng kính trọng là TS Cơ khí chế tạo Hà Nghiệp. Tôi viết về anh để ngẫm chuyện nay, đồng thời để hầu bạn đọc yêu nghề cơ khí ở Việt Nam ta./.