Năm 2022, Ngành công thương “đi qua” một năm khó lường và dị biệt – tự chủ là cứu cánh?

Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác năm 2022, triển khai nhiệm vụ năm 2023

Chiều 26/12/2022, Bộ Công Thương long trọng tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác năm 2022, triển khai nhiệm vụ năm 2023 ngành Công Thương. Đến dự hội thảo, đại diện từ các Bộ ban ngành đặc biệt là các các lãnh đạo các Tỉnh, các Hiệp hội và doanh nghiệp cả nước, những đại biểu sẽ lắng nghe và có những tham luận đóng góp ý kiến, tư vấn, xin chỉ đạo phát triển ngành một cách thiết thực nhất.

Năm 2022 sắp qua đi trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới diễn biến nhanh, phức tạp, xu hướng bảo hộ mậu dịch, xung đột lợi ích và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; nhất là xung đột Nga - Ukraina kéo dài cùng với các biện pháp trừng phạt về kinh tế đối với Nga - một nước xuất khẩu nhiên liệu, lương thực và một số vật tư chiến lược lớn của thế giới, đã và đang gây ra những hệ luỵ nghiêm trọng đến kinh tế, thương mại, tài chính thế giới, cũng như gây thiếu hụt, đứt gãy các chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu; giá cả dầu thô và các nguyên vật liệu đầu vào sản xuất biến động bất thường; lạm phát tăng cao và chính sách tiền tệ thắt chặt, tăng lãi suất ở nhiều nước dẫn tới tổng cầu thế giới giảm sút, tác động bất lợi đến nền kinh tế có độ mở lớn như nước ta.

Trong bối cảnh có nhiều khó khăn, thách thức, song dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo linh hoạt, kịp thời, quyết liệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước; ngành Công Thương đã tích cực, chủ động phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương và các địa phương triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các doanh nghiệp khôi phục, phát triển sản xuất kinh doanh; chỉ đạo bảo đảm cung ứng vật tư, nguyên liệu, hàng hóa thiết yếu; đẩy mạnh các hoạt động kinh tế đối ngoại, xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu hàng hóa; khai thác có hiệu quả các hình thức thương mại, các loại thị trường, đa dạng hóa sản phẩm, chuỗi cung ứng, thúc đẩy xuất khẩu, đóng góp quan trọng, tích cực vào phát triển kinh tế của đất nước.

Sản xuất Công nghiệp và xuất nhập khẩu là nội dung được tập trung mổ sẻ

Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên, phát biểu khai mạc

Tuy nhiên, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cũng thẳng thắn nhìn nhận, bên cạnh những kết quả đạt được, cũng còn một số tồn tại, hạn chế và vấn đề đặt ra cho Ngành cần được tập trung xem xét, giải quyết với tinh thần thẳng thắn, cầu thị và đổi mới, sáng tạo nhằm sự chuyển biến thực chất, mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Có rất nhiều mảng công việc được đánh giá trong hội nghị: sản xuất công nghiệp, hoạt động xuất nhập khẩu, thương mại trong nước, công tác quản lý thị trường, quản lý nhà nước về cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, công tác hoàn thiện thể chế pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật, công tác tổ chức cán bộ, cải cách thủ tục hành chính và triển khai Chính phủ điện tử, hợp tác kinh tế quốc tế, quản lý Nhà nước về phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ, phát triển thương mại điện tử và kinh tế số, xúc tiến thương mại (XTTM), công tác quản lý cụm công nghiệp và khuyến công quốc gia, công tác phát triển khoa học công nghệ, thực hiện vốn đầu tư công, phát triển điện lực, điều hành giá điện…

Riêng trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, hoạt động này phục hồi tốt trong 9 tháng đầu năm, tuy nhiên tốc độ tăng sản xuất công nghiệm lại chậm từ quý IV, các doanh nghiệp sản xuất đối mặt với  với sụt giảm đơn hàng ở những ngành xuất khẩu lớn như dệt may, da giày, điện tử, đồ gỗ,… điều này dẫn đến một số doanh nghiệp phải cho công nhân nghỉ việc tháng trước Tết. Thị trường bất động sản trầm lắng, nhu cầu thế giới giảm đã khiến ngành thép, vật liệu xây dựng gặp khó khăn, cung vượt cầu, cả đơn hàng trong nước  và xuất khẩu đều giảm khoảng 30% so cùng kỳ.

Các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp gặp nhiều khó khăn, chi phí vốn tăng ảnh hưởng đến sự phục hồi của sản xuất: lãi suất tăng nhanh, tỷ giá đồng USD tăng cao dẫn đến giá nhập khẩu nguyên liều đầu vào tăng khiến chi phí vốn sản xuất của nhiều doanh nghiệp sản xuất tăng cao, giảm tính cạnh tranh. Tiếp cận vốn của doanh nghiệp khó khăn hơn, các kênh huy động vốn trung và dài hạn để mở rộng đầu tư cũng gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, năng lực sản xuất công nghiệp chậm được cải thiện, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp có tính nền tảng then chốt dẫn đến ta vẫn tiếp tục nhập khẩu lớn máy móc thiết bị, phụ tùng và nguyên vật liệu cho sản xuất các ngành công nghiệp trong nước. Mức độ liên kết và hợp tác kinh doanh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành và giữa các ngành còn hạn chế, liên kết giữa các doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước còn chậm nên chưa thúc đẩy phát triển kỹ năng quản trị, chuyển giao công nghệ hình thành các chuỗi cung ứng vật tư, nguyên liệu và cụm liên kết ngành. Chưa có sự tham gia mạnh của các doanh nghiệp trong nước vào các chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng toàn cầu.

Năm 2022, là một năm xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 732 tỷ USD, tăng khoảng 10% so với năm 2021, trong đó xuất khẩu dự kiến tăng 10,5%, đạt khoảng 371, 5 tỷ USD, hoàn thành vượt mức chỉ tiêu kế hoạch được Quốc hội và Chính phủ giao.

Riêng từ đầu quý IV, nhu cầu xuất nhập khẩu hàng hóa bắt đầu chịu ảnh hưởng khi khó khăn kinh tế ở các nước phát triển ngày càng trầm trọng, lạm phát ở châu Âu ở mức cao, sức mua giảm sút,… thị trường bị thu hẹp. Một số mặt hàng chi phí nguyên liệu vật tư đầu vào tăng cao, trong khi mức giá xuất khẩu không tăng làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm,… Mặc dù xuất khẩu tăng cao nhưng mức độ phụ thuộc vào khu vực FDI vẫn còn lớn, doanh nghiệp Việt 100% vốn Việt Nam năng lực xuất khẩu còn chưa cao.

Nhìn chung áp lực bên ngoài đối với sản xuất công nghiệp và hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2023 sẽ được dự báo đến từ cả 3 kênh: Kênh thương mại quốc tế khi nhiều nền kinh tế là đối tác lớn của Việt Nam tăng trưởng giảm sút, tổng cầu giảm, tác đọng đến xuất nhập khẩu, Kênh đầu tư quốc tế khi lãi suất thế giới tăng khiến dòng vốn chảy ra bên ngoài, tạo sự giảm sút về giá trị đăng ký vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài; kênh thứ ba là tài chính tiền tệ tạo ra áp lực mất giá đói với đồng tiền Việt Nam, khiến cho nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất tăng cao hơn, tăng quy mô thanh toán của các khoản nợ nước ngoài.

Trong nước nền kinh tế có độ mở cao, Việt Nam không tránh khỏi sự ảnh hưởng cả tốt và xấu từ bên ngoài.Làn sóng dịch chuyển đầu tư để tái cơ cấu chuỗi cung ứng của các tập doàn nước ngoài với quy mô sản xuất lớn và mạng lưới khách hàng rộng khắp sẽ là động lực mới cho hoạt động xuất nhập khẩu. Việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công cũng sẽ có tác động tích cực đến phục hồi và tăng trưởng ở một số ngành như: thép, vật liệu xây dựng, cơ khí,…

3 xu hướng mới của kinh tế thế giới đầy biến động

Năm 2023 là năm giữa nhiệm kỳ, có ý nghĩa quan trọng trong việc đẩy mạnh thực hiện thắng lợi các Kế hoạch 5 năm 2021-2025 và Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, tạo nền tảng cho thực hiện thành công Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030 trong bối cảnh được dự báo có nhiều thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen.

Tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2022, triển khai nhiệm vụ năm 2023, ngành Công Thương đã tập trung thảo luận, đánh giá tình hình và kết quả phát triển ngành Công Thương trong năm 2022; bàn và thống nhất các giải pháp trọng tâm năm 2023 để tập trung thực hiện hoàn thành và hoàn thành vượt mức các mục tiêu, nhiệm vụ được Chính phủ giao, góp phần thực hiện thắng lợi, toàn diện Kế hoạch năm 2023 đã đề ra.

Từ các hoạt động thực tiễn ở mỗi ngành, lĩnh vực, địa phương, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận, làm sâu sắc hơn những kết quả đạt được, hạn chế, yếu kém và nguyên nhân (nhất là các nguyên nhân chủ quan); phân tích, dự báo bối cảnh tình hình trong nước, quốc tế trong năm tới, khuyến nghị các nhiệm vụ, giải pháp cần tập trung thực hiện, giúp ngành Công Thương hoàn thành và hoàn thành xuất sắc các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ trình bày tham luận

Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ đánh giá tốt về kết quả, thành tựu của ngành công thương năm 2022, năm đạt kỷ lục xuất nhập khẩu, nhưng ông cũng chỉ ra, ngành công thương và các doanh nghiệp cần bắt nhịp nhanh với việc chuyển đổi xanh, chuyển đổi số mới có thể phát triển nhanh và bền vững, nếu không sẽ khó có thể tiếp tục duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu ngày càng khó tính. Năm 2023, sẽ có 3 xu hướng: đầu tiên là dự báo năm 2023, phiên bản kinh tế xấu hơn, suy thoái và các nước sẽ dựng lên các hàng rào kỹ thuật, đối tác doanh nghiệp ngày càng khó tính và khắt khe hơn với các yêu cầu về phát triển xanh và bảo vệ môi trường, thứ nữa là thế giới sẽ chính trị hóa thay cho tự do hóa, diễn biến khó lường.

Tự chủ ngành công nghiệp và cơ khí là con đường giúp DN Việt mạnh hơn và tự chủ

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Ông Nguyễn Chỉ Sáng, TTK VAMI phát biểu tham luận tại hội nghị

Đối với vấn đề phát triển công nghiệp nói chung và cơ khí nói riêng trong những bối cảnh và diễn biến toàn cầu phức tạp, khó lường bởi chiến tranh và đứt gãy chuỗi cung ứng, Tiến sĩ Nguyễn Chỉ Sáng, Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam cũng đưa ra nhiều khuyến nghị hết sức thiết thực với mong muốn giúp cho đất nước có thể tạo dựng được nền công nghiệp cơ khí tự chủ. Muốn như vậy, Bộ Công thương có thể phối hợp với các Bộ ban ngành có những biện pháp và rào cản bảo hộ để phát triền công nghiệp, cần những doanh nghiệp Lead như Tập đoàn Thaco Group, Vinfast, Hyundai Thành Công để dẫn dắt các doanh nghiệp công nghiệp và cơ khítrong nước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nâng cao vị thế của các thương hiệu doanh nghiệp Việt. Ông sáng cũng chỉ ra, một thị trường 400 tỷ USD có thể dành cho các doanh nghiệp cơ khí và chứng minh bằng những minh chứng là những dự án mà các doanh nghiệp cơ khí Việt có thể làm được. Ông dẫn chứng trường hợp của các dự án về  cơ khí thủy công, về các hệ thống  cung cấp than, thiết bị lọc cho các nhà máy nhiệt điện, về sản xuất linh kiện ô tô, kết cấu thép… Viện Nghiên cứu cơ khí, hay các doanh nghiệp cơ khí Việt đều có thể tham gia vào sản xuất thiết bị nhiệt điện, vỏ ô tô, zig hàn,… và được chủ đầu tư quốc tế cũng những doanh nghiệp đàu đàn trong nước đánh giá cao. Nếu doanh nghiệp Việt tự chủ sản xuất gia công một số hệ thống trang thiết bị ngành công nghiệp cơ khí, giá thành có thể giảm khoảng 20-30% và Việt Nam sẽ không bị phụ thuộc vào nước ngoài, có thể còn tiêt kiệm được cả thời gian thi công, nếu đối tác không thể triển khai dự án vì bất kỳ lý do gì có thể vì Covid hay vì vấn đề giá cả thi công.

(Độc giả có thể xem toàn văn kiến nghị của  VAMI theo link): THAM LUẬN CỦA HIỆP HỘI DOANH NGHIỆP CƠ KHÍ (ckds.vn)