Trong bối cảnh xu thế dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á, các hoạt động kết nối, tìm kiếm đối tác trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ cơ khí của Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam (VAMI) thời gian qua đã đóng vai trò cầu nối quan trọng giúp doanh nghiệp trong nước tiến sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu. Thông qua việc tham gia, phối hợp tổ chức và hỗ trợ doanh nghiệp tại các sự kiện tầm cỡ như “Triển lãm Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản” (SIE 2025) và “Triển lãm Quốc tế về Công nghệ chế tạo phụ tùng công nghiệp tại Việt Nam” (VME 2025), VAMI đã góp phần thiết lập những kênh hợp tác thiết thực, tạo ra cơ hội để doanh nghiệp cơ khí Việt Nam tiếp cận đối tác quốc tế, đặc biệt là các tập đoàn, nhà sản xuất đến từ Nhật Bản - một trong những quốc gia dẫn đầu về công nghệ và quản trị sản xuất trong ngành công nghiệp hỗ trợ.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại phát biểu tại triển lãm

Tại lễ khai mạc SIE 2025, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại Vũ Bá Phú nhấn mạnh vai trò then chốt của công nghiệp hỗ trợ trong chuỗi sản xuất toàn cầu, đồng thời chỉ rõ những kết quả và hạn chế của Việt Nam. Trong ngành sản xuất ô tô, tỷ lệ nội địa hóa mới đạt 20-25%, thấp hơn mục tiêu nhưng đã xuất hiện những doanh nghiệp từng bước làm chủ công nghệ sản xuất linh kiện kỹ thuật cao. Ngành điện tử ghi nhận mức nội địa hóa cao hơn, nhờ sự tham gia sâu của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI lớn như Samsung, LG, Panasonic, Toyota. Riêng 6 tháng đầu năm 2025, nhóm sản phẩm điện tử, máy tính và linh kiện đạt kim ngạch xuất khẩu 38,4 tỷ USD, phản ánh dư địa lớn để mở rộng chuỗi cung ứng trong lĩnh vực này.

Nhật Bản từ lâu được coi là đối tác chiến lược hàng đầu của Việt Nam trong công nghiệp hỗ trợ. Hơn ba thập kỷ hợp tác đã cho thấy các doanh nghiệp Nhật không chỉ đầu tư mạnh mẽ mà còn tích cực chuyển giao công nghệ, chia sẻ tiêu chuẩn quản lý và kết nối doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng toàn cầu. SIE 2025 trở thành minh chứng sinh động, là nơi trưng bày công nghệ tiên tiến, đồng thời là diễn đàn kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp hai nước. Đây cũng là dịp để doanh nghiệp cơ khí Việt Nam – vốn còn hạn chế về công nghệ lõi, quản trị chất lượng và năng lực sản xuất hàng loạt – trực tiếp tiếp xúc với khách hàng quốc tế, tìm hiểu yêu cầu kỹ thuật, cũng như thảo luận những hợp đồng cung ứng cụ thể.

Ông Haruhiko Ozasa, Trưởng đại diện JETRO tại Hà Nội phát biểu tại Triển lãm

Bài phát biểu của ông Haruhiko Ozasa, Trưởng đại diện JETRO tại Hà Nội, đã bổ sung một góc nhìn thị trường đáng chú ý: khảo sát năm 2024 của JETRO cho thấy 56,1% doanh nghiệp Nhật có kế hoạch mở rộng kinh doanh tại Việt Nam trong 1-2 năm tới, cao nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, tỷ lệ mua nguyên vật liệu và linh kiện từ nhà cung cấp Việt Nam mới đạt 15,7%, thấp hơn Trung Quốc và Thái Lan, nhưng đồng thời là dư địa tăng trưởng lớn. Đáng chú ý, có tới 50,9% doanh nghiệp Nhật muốn nâng tỷ lệ này, phần lớn do xu hướng dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc và Nhật sang Việt Nam. Điều này đồng nghĩa rằng nếu doanh nghiệp cơ khí Việt Nam nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, cơ hội tham gia sâu vào chuỗi cung ứng Nhật - Việt sẽ mở rộng đáng kể.

JETRO và VAMI cùng các đối tác đã thiết kế chuỗi hoạt động kết nối đa dạng: từ các gian trưng bày giới thiệu sản phẩm, khu vực gặp gỡ B2B, đến việc sử dụng nền tảng ExhibitorHub để hỗ trợ doanh nghiệp trao đổi trực tuyến trước và trong triển lãm. Năm nay, SIE 2025 quy tụ 20 doanh nghiệp Nhật mong muốn mua linh kiện từ Việt Nam và 20 doanh nghiệp Việt sẵn sàng cung ứng, cùng nhiều hội thảo chuyên đề chia sẻ kinh nghiệm quản trị sản xuất, cải tiến quy trình, và chuẩn hóa chất lượng. Cách tổ chức này vừa tối ưu hóa thời gian tiếp xúc, vừa giúp các bên tìm hiểu kỹ nhu cầu và năng lực đối tác trước khi bước vào đàm phán hợp đồng.

Bên cạnh triển lãm, VAMI cũng thường xuyên phối hợp với các Bộ, ngành và tổ chức quốc tế tổ chức hội thảo, tọa đàm, chương trình khảo sát thực địa tại nhà máy, nhằm giúp doanh nghiệp hội viên cập nhật xu hướng công nghệ, tiếp cận yêu cầu kỹ thuật mới của các thị trường khó tính. Không chỉ giới hạn ở Nhật Bản, các hoạt động này còn mở rộng hợp tác với Hàn Quốc, Đức, Hoa Kỳ và một số nước ASEAN, qua đó xây dựng mạng lưới đối tác đa dạng, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Đây là chiến lược quan trọng trong bối cảnh bất ổn thương mại toàn cầu và các rào cản kỹ thuật gia tăng.

Vai trò của Hiệp hội còn thể hiện ở việc kết nối thông tin và hỗ trợ tư vấn cho doanh nghiệp về chính sách ưu đãi, cơ chế hỗ trợ của Nhà nước đối với công nghiệp hỗ trợ, từ tiếp cận vốn, đất đai đến đào tạo nhân lực và đổi mới công nghệ. Nhiều doanh nghiệp sau khi được VAMI giới thiệu đối tác và hỗ trợ thủ tục ban đầu đã tiến tới ký kết hợp đồng cung ứng dài hạn, mở rộng quy mô sản xuất và đầu tư thiết bị mới. Trong một số trường hợp, các doanh nghiệp Việt đã trở thành nhà cung cấp cấp 1 cho tập đoàn Nhật, đồng nghĩa với việc được tham gia trực tiếp vào khâu thiết kế sản phẩm và quy trình sản xuất.

Những hoạt động tìm kiếm và kết nối đối tác do VAMI tham gia, tổ chức hoặc hỗ trợ không chỉ mang lại giá trị ngắn hạn qua các hợp đồng thương mại, mà còn tạo nền tảng lâu dài để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành cơ khí Việt Nam. Thông qua quá trình tương tác với các đối tác quốc tế, doanh nghiệp hội viên học hỏi được phương pháp quản lý chất lượng tiên tiến, ứng dụng các công cụ sản xuất tinh gọn (Lean Manufacturing), triển khai hệ thống quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả, và áp dụng tiêu chuẩn quốc tế như ISO/TS 16949 cho ngành ô tô, hay JIS cho sản xuất cơ khí chính xác.

Triển lãm, hội thảo hay chương trình kết nối đối tác không phải là sự kiện đơn lẻ mà là mắt xích trong chiến lược tổng thể mà VAMI cùng các cơ quan chức năng đang thực hiện để đẩy mạnh nội địa hóa, tăng giá trị gia tăng và củng cố vị thế doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Khi các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam chủ động hơn trong việc nâng cấp công nghệ, chuẩn hóa quy trình và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, những cơ hội mở rộng hợp tác sẽ không chỉ dừng ở Nhật Bản, mà còn lan sang các thị trường khác đang tìm kiếm nguồn cung ổn định và chất lượng từ Việt Nam.

Từ thực tế và kinh nghiệm thời gian qua có thể thấy, sự chủ động tìm kiếm đối tác, kết hợp với các hỗ trợ chính sách và tổ chức trung gian như VAMI, chính là chìa khóa để công nghiệp hỗ trợ cơ khí Việt Nam vượt qua điểm nghẽn, rút ngắn khoảng cách công nghệ, và từng bước khẳng định vai trò trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Khi thị trường đang mở rộng và nhu cầu kết nối ngày càng lớn, những nỗ lực này không chỉ mang lại hợp đồng, doanh thu, mà còn đặt nền móng vững chắc cho một ngành cơ khí hiện đại, hội nhập sâu và phát triển bền vững.