Nếu Việt Nam muốn đạt mục tiêu đề ra đạt mức phát thải ròng bằng 0 – còn gọi là Net Zero vào năm 2050 như Chính phủ đã cam kết với cộng đồng quốc tế, đòi hỏi tất cả chúng ta cùng chung tay, từ những việc nhỏ: tiết kiệm năng lượng trong phòng, dùng phương tiện xe xanh, dùng như nào cho hiệu quả,… nhiều cách thức khác nhau nhưng cùng một đích đến là giảm hiệu ứng nhà kính, giảm tác hại môi trường xung quanh.

Các chuyên gia tham gia các phiên tham luận

Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết này, chúng tôi muốn tập trung vào các giải pháp “xanh hóa” ngành ô tô được dự báo còn rất nhiều dư địa phát triển, khi mỗi chiếc ô tô được ví như một trạm phát thải di động sẽ ngày càng trở thành một ẩn số lớn trong bài toán phát triển bền vững”.

Nhận thức rõ thực trạng đó, thời gian qua, cả Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp đã có nhiều hành động thiết thực để cùng chung tay tạo động lực mới cho ngành ô tô, mở lối cho những chiếc xe “xanh” lăn bánh, tạo nên một không gian giao thông xanh, sạch hơn.

Chúng ta đang được chứng kiến ngày càng có thêm nhiều những phương tiện 4 bánh sử dụng công nghệ hiện đại, nhiên liệu tiết kiệm hơn và thân thiện môi trường được lưu hành trên đường phố, góp phần giảm bớt ô nhiễm khói, bụi và tiếng ồn, dần tạo ra một bộ mặt giao thông mới phù hợp với định hướng xanh hóa, hướng tới mục tiêu phát thải ròng khí nhà kính về 0 vào năm 2050 của ngành giao thông vận tải. Và điều này không chỉ dừng lại ở bài toán giao thông, môi trường mà nó còn được các chuyên gia chỉ ra ngành công nghiệp ô tô xanh cũng sẽ đảm bảo yếu tố phát triển bền vững cho cả ngành công nghiệp lưỡng dụng quốc phòng và dân sinh.

Ông Lê Trọng Minh, Tổng biên tập báo Đầu tư phát biểu trong hội thảo “Giảm phát thải ngành ô tô: Nhiều lối đi, Một đích đến”sáng ngày 29/8 tạị Hà Nội.

Theo Ông Minh “Việt Nam được đánh giá là sẽ không vấp phải vấn đề quá lớn khi phải “rẽ ngang” từ sản xuất ô tô động cơ đốt trong sang những loại xe thuần điện – vấn đề đang gặp nhiều trăn trở như ở một số cường quốc về sản xuất ô tô. Thậm chí, Việt Nam còn có cơ hội vươn lên trở thành một cường quốc sản xuất và xuất khẩu xe điện – một sự lựa chọn tất yếu của tương lai, nếu có những hành động quyết liệt, cụ thể và kịp thời bên cạnh những nỗ lực chuyển đổi xanh nền kinh tế nói chung mà Chính phủ đang rất thúc đẩy.”

Đó chắc chắn không phải chỉ là lối đi riêng của từng ngành giao thông vận tải, công thương, xây dựng, tài chính..., cũng như không phải trách nhiệm mà cộng đồng doanh nghiệp một mình gánh vác. Mọi lối đi đều cần được quy hoạch hài hòa, hợp lý để cùng đến một đích: Chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính của ngành giao thông vận tải nói chung và lĩnh vực ô tô nói riêng.

Nhằm góp phần tìm thêm lời giải cho những câu hỏi đó, Báo Đầu tư tổ chức cuộc hội thảo “Giảm phát thải ngành ô tô: Nhiều lối đi – một đích đến” ngày 29/8/2024 để các chuyên gia, nhà doanh nghiệp trong lĩnh vực này có thêm không gian thảo luận, trao đổi thông tin cùng đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà hoạch định chính sách.

Trong khuôn khổ thời gian hạn chế, ban tổ chức không tham vọng sẽ nêu được hết mọi vấn đề, mà hội thảo sẽ tập trung vào một số nội dung chính như phân tích thực trạng và cơ hội cho ô tô “xanh” tại Việt Nam, những bài học kinh nghiệm hay từ các quốc gia đi trước, những động thái chính sách đáng chú ý và những đề xuất, kiến nghị với các nhà quản lý cũng như khuyến nghị với các doanh nghiệp trong ngành.

Theo ông Võ Minh Lực, Giám đốc điều hành BYD, trong bối cảnh nền kinh tế gặp nhiều khó khăn sau đại dịch, và bị ảnh hưởng bởi nền kinh tế toàn cầu tuy nhiên từ 2019 đến nay, con số xe điện đăng gia tăng với tốc độ chóng mặt: trên 500%. Rõ ràng, với sự nỗ lực của các hãng xe, với sự xuất hiện của nhiều công nghệ mới liên quan đến dòng xe năng lượng xanh này, thì xe điện (xe bus, xe tải, ô tô hay xe máy,…) đều khẳng định mang lại nhiều giá trị cho cộng đồng, xã hội và đặc biệt trong việc bảo vệ hành tinh của chúng ta chắc chắn là sự lựa chọn ngay từ bây giờ và trong tương lai.

Công nghiệp ô tô là ngành tạo động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Phát triển ngành CN ô tô nhằm đáp ứng từng bước nhu cầu trong nước và an ninh quốc phòng. Đến năm 2035, ngành CN ô tô bảo đảm hiệu quả tổng thể về kinh tế - xã hội cũng như các yêu cầu về môi trường và xu hướng sử dụng năng lượng tiết kiệm, đáp ứng nhu cầu trong nước và tham gia vào chuỗi sản xuất, chế tạo ô tô thế giới, có giá trị xuất khẩu lớn.

Phát triển công nghiệp ô tô nhằm phát huy nội lực của mọi thành phần kinh tế trong nước; Chú trọng liên kết, hợp tác với các tập đoàn sản xuất ô tô lớn trên thế giới để phát triển ngành CN ô tô đồng bộ với phát triển hạ tầng giao thông, đáp ứng cơ bản nhu cầu trong nước về các loại xe có lợi thế cạnh tranh, phù hợp với chính sách tiêu dùng và các yêu cầu về bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng; Nâng cao năng lực cạnh tranh để trở thành nhà cung cấp linh kiện, phụ tùng trong chuỗi sản xuất CN ô tô thế giới; Tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của cả nước theo hướng hiện đại.

Theo Ông Đào Công Quyết, Trưởng tiểu ban truyền thông HIệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam- VAMA, trước khi đến với dòng xe thuần điện 100%, chúng ta cần có quá trình chuyển đổi từ xe nhiên liệu hóa thạch, sang xe lai, xe điện và xe hydro.

Điểm nghẽn cho sự phát triển ngành công nghiệp ô tô: cần có một chiến lược phát triển ngành, quy hoạch trạm sạc, một loạt các chính sách hỗ trợ nhà đầu tư, sản xuất và chocả người tiêu dùng đến từ các bên cùng một lúc.

Các nhà sản xuất cần có thị trường, người tiêu dùng khi hiểu giá trị của xe xanh góp phần bảo vệ môi trường, họ cần phải được đảm bảo xe an toàn và tiện dụng. Mua xe cần có trạm sạc, mua xe cần có chỗ để xe. Hiện nay, vấn đề nóng nhất đối với xe điện nói chung là các chung cư hơi kỳ thị đối với dòng xe này vì lý do chính đáng làlo sợ cháy nổ. Nếu các nhà chức trách có các giải pháp đưa ra các quy định về quản lý và an toàn lắp đặt và phòng cháy chữa cháy thị trường xe điện chắc chắn sẽ còn phát triển hơn bao giờ.

Đối với các nhà đầu tư, họ sẵn sàng tham gia khi nhận thấy thị trường này tiềm năng, tuy nhiên việc gặp khó khăn khi xin đất làm trạm sạc pin, kết nối điện vào mạng lưới chưa có các quy định hướng dẫn về tiêu chuẩn, đầu mối làm việc, rất mất thời gian, không biết bắt đầu từ đâu,…

Công nghiệp hỗ trợ sẽ được hưởng lợi?

Ông Đào Công Quyết cho biết, hiện nay, để sản xuất, lắp ráp một chiếc xe ô tô hoàn chỉnh sẽ cần khoảng 30.000 sản phẩm linh kiện. Các linh kiện xe ô tô bao gồm linh kiện kim loại (thân xe, động cơ…), linh kiện cao su nhựa (cản xe, trang bị nội thất xe…), linh kiện sợi vải (ghế nỉ,…) và linh kiện điện tử. Ngành công nghiệp ô tô đòi hỏi một nền tảng công nghiệp lớn. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp đầu tư cần phải có chiến lược rõ ràng, chính sách ban hành ổn định.

Ngành công nghiệp ô tô phát triển sẽ là động lực cho các ngành công nghiệp phát triển và đặc biệt rất tuyệt vời đối ngành công nghiệp lưỡng dụng khi Luật công nghiệp quốc phòng được thông qua. Chúng ta có ngành công nghiệp ô tô, là lõi của các ngành công nghiệp hỗ trợ khác.

Theo bà Trần Thị Bích Ngọc, Cục quản lý giám sát chính sách thuế, phí, và lệ phí, Bộ Tài chính hiện nay bộ đã hết sức ưu đãi cho dòng xe điện thông qua việc ban hành nhiều loại thuế ưu đãi cho dòng xe này hơn xe chạy nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên dù là xe điện thì nhập khẩu vẫn phải chịu thuế cao hơn xe sản xuất lắp ráp trong nước. Bộ Tài chính cũng đang có chính sách thuế hết sức tốt đối với các nhà đầu tư: các doanh nghiệp đầu tư ở khu kinh tế, khu công nghiệp hay ở những địa bàn khó khăn thì đều được miễn thuế hoặc được hưởng mức ưu đãi thuế cao nhất.Đại diện Bộ Tài chính phát biểu chắc chắc các doanh nghiệp nói chung tham gia vào lĩnh vực cơ khí ô tô hay công nghiệp hỗ trợ đầu tư sản xuất xe xanh đều được hưởng ưu đãi cao.

Tuy nhiên, các nhà sản xuất thì cho rằng, nếu chỉ ưu đãi cho xe điện thì dòng xe chuyển đổi dần sang xe điện như xe HEV và PHEV dòng xe hybrid rõ ràng cũng đang đóng góp vào quá trình giảm phác thải hơn xe chạy nhiên liệu hóa thạch, nhưng chưa được ưu đãi mấy. Và đây cũng chính là nội dung mà bà Trần Thị Bích Ngọc, đại diện Bộ Tài chính cũng đồng ý sẽ nghiên cứu để đưa ra chính sách thuế cụ thể và ưu đãi hơn đối với 2 dòng xe lai này. Bà Ngọc khẳng định bộ thu thuế là thu trên sự phát triển bền vững của doanh nghiệp như thuế TNDN, thuế thu nhập cá nhân,… chứ không muốn gây khó cho doanh nghiệp và cái gì tốt chắc chắn sẽ được điều chỉnh.

Theo tính toán của các chuyên gia, nếu ngành ô tô có sự vào cuộc của các bên từ các bộ ban ngành,sau khi có chiến lược rõ ràng, quy hoạch cụ thể, cộng thêm nhiều chính sách ưu đãi chắc chắn, chúng ta sẽ có một thị trường ô tô năng lượng xanh rất phát triển, và sớm giải quyết vấn đề phát thải.“Phải có tư duy tổng thể, có mục tiêu rõ ràng, cần có sự chung tay của tất cả các bên cùng rà soát lại chiến lược, chính sách mà chính sách phải thông minh, cụ thể, khuyến khích gì, nội dung phải rõ,đơn cử như mua xe điện sản xuất trong nước phải được ưu đãi hơn mua xe điện nhập khẩu. Ngoài ra, chính sách cũng phải ổn định, có lộ trình, trên tinh thần thấy có giá trị là phải phát triển toàn diện, đồng thời, kịp thời,… Đây đang là thời điểm vàng chúng ta cần có chính sách mạnh hơn, sâu hơn,…” Ông Phan Đức Hiếu, Ủy Viên thường trực Ủy ban kinh tế của Quốc hội phát biểu tại hội thảo.