Việc các nước ASEAN cam kết cắt giảm phát thải carbon và đưa ra chính sách ưu đãi phát triển ô tô điện, cộng với thị trường tiềm năng, đang thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư trên thế giới. Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Việt Nam đang là nhưng cái tên nổi lên của khu vực Đông Nam Á và trên bản đồ auto điện thế giới.

Trong tương lai gần, xe điện sẽ dần thay thế cho xe xăng

Ai sẽ trở thành Quán quân cuộc đua xe điện

Chính phủ Thái Lan vừa chính thức thông qua gói ưu đãi nhằm đẩy mạnh việc sản xuất và sử dụng xe điện ở nước này. Chương trình ưu đãi sẽ được triển khai trong thời gian từ 2022 đến 2025, nhằm đạt mục tiêu đến năm 2030 sản xuất xe điện sẽ chiếm 30% trong tổng sản lượng xe ô tô Thái Lan. Cụ thể, các biện pháp được triển khai sẽ tập trung vào, khuyến khích người tiêu dùng Thái Lan, sử dụng rộng rãi xe điện, thông qua giảm thuế vào trợ giá. Chính phủ Thái Lan sẽ cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế nhập khẩu đối với xe điện cũng như trợ giá từ 70.000 bạt (hơn 2.000 USD) tới 150.000 bạt (gần 5.000 USD) tùy theo loại và mẫu xe điện. Cùng với đó sẽ cắt giảm đáng kể thuế nhập khẩu đối với các bộ phận điện tử quan trọng để sản xuất xe điện như pin, động cơ kéo, máy nén, hệ thống quản lý pin, bộ điều khiển lái hay hộp số. Chính phủ Thái Lan cho biết, sẽ dành 40 tỷ bạt trong khoảng thời gian từ năm 2023-2025 để thúc đẩy việc sử dụng xe điện.

Hiện Thái Lan là mục tiêu đầu tư hàng đầu của các công ty ô tô Trung Quốc. Nhà máy của SAIC Motor ở Chon Buri đã bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 2017, sản xuất ô tô thương hiệu MG và thời gian tới sẽ sản xuất xe điện. Great Wall Motor mua lại nhà máy của General Motor ở Rayong và có kế hoạch bắt đầu sản xuất xe điện từ năm 2023. Ngoài ra, các thương hiệu như Chery, Dongfeng, Geely và Changan… cũng có ý định sản xuất xe điện tại Thái Lan. Không những thế nhiều “thế lực sản xuất ô tô mới” như XPeng, NIO, Li Auto… từ Trung Quốc cũng muốn đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất ô tô năng lượng mới hoặc linh kiện ở Thái Lan.

Chính phủ Indonesia đã ban hành “Lộ trình EV”, công bố các chính sách khuyến khích nhằm thu hút đầu tư vào ngành công nghiệp xe điện. Theo lộ trình này, xe điện sẽ được miễn thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế nhập khẩu, trong khi người mua cũng được trả góp với lãi suất thấp. Ngoài ra, các chủ sở hữu xe điện còn được phép nâng công suất tiêu thụ điện gia đình với phí chiết khấu cao, cùng nhiều ưu đãi liên ngành đến từ Ngân hàng trung ương, Bộ Tài chính, Bộ Công nghiệp và Cảnh sát Quốc gia. 

Công ty ô tô Trung Quốc kể trên, ngoài đầu tư tại Thái Lan, cũng đang hướng tới Indonesia. Indonesia có trữ lượng nickel lớn nhất toàn cầu, một nguyên liệu quan trọng để sản xuất pin. Năm 2020, Tổng thống Joko Widodo tuyên bố cấm xuất khẩu quặng nickel, đồng thời thu hút các DN nước ngoài đầu tư vào nhà máy luyện nickel ở địa phương và phát triển các ngành sản xuất liên quan. Tháng 1/2022 vừa qua, một số công ty Đài Loan do Foxconn dẫn đầu, đã tuyên bố đầu tư 8 tỷ USD để hỗ trợ Indonesia phát triển hệ thống sinh thái năng lượng mới, bao gồm sản xuất ô tô, sản xuất pin và ngành công nghiệp phụ trợ. Ngoài các công ty Trung Quốc, Indonesia cũng thu hút tập đoàn Hyundai của Hàn Quốc và Tesla Motors của Mỹ đầu tư sản xuất pin và xe điện ở địa phương.

Malaysia là quốc gia thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á, cũng nhận được sự quan tâm đầu tư sản xuất ô tô điện từ các công ty Trung Quốc. Tháng 01/2022 vừa qua, Công ty mẹ DRB-Hicom của Proton (công ty sản xuất ô tô của Malaysia) đã ký thỏa thuận hợp tác với Công ty Smart Motors để thâm nhập lĩnh vực xe điện, bán các loại xe nhỏ do hãng này sản xuất ở thị trường Malaysia và Thái Lan. Cũng vào tháng 01/2022, chính quyền thành phố Melaka của Malaysia tuyên bố Công ty Fieldman của Malaysia và Changan Automobile của Trung Quốc sẽ hợp tác đầu tư 1 tỷ RM, để xây dựng một nhà máy sản xuất xe điện ở huyện Jasin.

Tại Việt Nam, vừa qua Chính phủ và Quốc hội cũng đã ban hành những chính sách ưu đãi với xe thuần điện. Cụ thể từ ngày 01/3/2022 ô tô điện sẽ được miễn lệ phí trước bạ. Ưu đãi này kéo dài trong 3 năm, đến hết tháng 02/2025. Cũng từ 01/3/2022, thuế tiêu thụ đặc biệt với xe điện chạy pin dưới 9 chỗ, được giảm về mức 3%, kéo dài trong 5 năm, đến hết tháng 2/2027. Tại Việt Nam, hiện Công ty VinFast đã đầu tư lớn cho sản xuất ô tô điện. Cuối năm 2021 đã cho ra mắt mẫu xe đầu tiên là VF e34. Sắp tới sẽ xuất xưởng thêm một số mẫu xe mới ở phân khúc cao cấp hơn.

Đấy còn chưa kể đến các tập đoàn ô tô lớn của Nhật Bản, đã có sẵn cơ sở sản xuất  ô tô động cơ đốt trong tại khu vực Đông Nam Á, cũng có thể nhanh chóng chuyển sang sản xuất xe điện.

Trạm xạc pin đang là trở ngại lớn nhất đối với với việc sử dụng xe điện

Sạc pin tại nhà sẽ giúp xe điện phổ cập nhanh hơn

Có thể nói, Đông Nam Á đang có cơ hội, trở thành trung tâm lớn về sản xuất ô tô điện toàn cầu. Việc các nước ASEAN đồng loạt cam kết cắt giảm phát thải carbon và đưa ra chính sách ưu đãi phát triển ô tô điện, cộng với thị trường tiềm năng rộng lớn và lợi thế về tài nguyên, chi phí nhân công… là những yếu tố quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nhà sản xuất ô tô điện trên thế giới.

Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng hạn chế lớn trong phát triển ô tô điện tại Đông Nam Á, đó là năng lực chi trả của người tiêu dùng và cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện. Câu hỏi được đặt ra là liệu những người có mức thu nhập tương đối thấp có mua nổi xe điện hay không? Liệu các DN và quốc gia có đủ nguồn lực tài chính để đầu tư xây dựng hệ thống nạp điện hay không? Giá bán xe điện hiện cao hơn 30% so với xe xăng, trong khi số lượng trạm sạc điện tăng không đủ nhanh, để theo kịp với sự gia tăng số lượng xe điện chạy trên các con đường, cùng với sự phân bố các trạm sạc không đồng đều trên toàn quốc, vốn đang là mối lo ngại chung của ngành công nghiệp xe điện. Khách hàng sẽ không mua xe điện, nếu không có các trạm sạc điện để sạc thường xuyên.

Mặc dù vậy, các công ty ô tô vẫn tin tưởng vào tương lai của xe điện tại Đông Nam Á. Đối với vấn đề năng lực chi trả, phương án của SAIC Motor đưa ra là bán các sản phẩm có giá cả cạnh tranh, giá xe điện MG ZS sẽ tương đương với ô tô sử dụng xăng cùng loại của Mỹ, Nhật Bản. Còn để giải quyết vấn đề hạ tầng trạm sạc, các DN cho biết sẽ hướng tới giải pháp sạc pin tại nhà.

Theo hãng nghiên cứu Juniper Research (Mỹ), nhờ chi phí thấp hơn và sự tiện lợi mà sạc xe điện tại nhà trong 5 năm tới sẽ tăng. Năm 2021, toàn cầu chỉ có 2 triệu hộ gia đình lắp đặt hộp sạc tại nhà, nhưng con số này tăng nhanh chóng lên 21 triệu vào năm 2026. Trong năm đó, 55% hộ gia đình sẽ sử dụng hộp sạc treo tường trong khi 45% cắm điện trực tiếp. Châu Á sẽ dẫn đầu, với mỗi hộ gia đình sẽ có mức chi tiêu trung bình cho sạc xe điện tại nhà là 678 USD (tương đương 15,5 triệu đồng).

Tại Việt Nam, một số khách hàng đầu tiên sử dụng xe điện VF e34 cho biết, với dung lượng pin 42kWh. Đối với chế độ sạc thường, VinFast VF e34 sẽ được sạc đầy sau hơn 8 tiếng. Quãng đường đi được sau 1 lần sạc trên thực tế từ 200-220 km. Chiếc xe này có thể chở 5 người với hơn 100kg hàng hóa phía sau vẫn đi trong thành phố được khoảng 5 giờ liên tục. Vấn đề tiện lợi nhất trong hoàn cảnh hiện nay, không phải là các trạm sạc công cộng mà vẫn là sạc tại nhà.

Nếu những mẫu xe điện thế hệ mới, được trang bị sạc cố định tại nhà, hoặc mang theo xe, có thể sạc nhanh với dung lượng pin lớn hơn, giúp vận hành trên thực tế tới 300- 400 km sau mỗi lần sạc đầy, thì sẽ bù đắp được cho vấn đề hạ tầng các trạm sạc công cộng chưa phát triển kịp. Điều này sẽ giúp xe điện phổ biến sớm hơn trong thời gian tới.

Từ khóa: công nghiệp ô tô, ô tô điện, thị trường ô tô, ô tô nhập khẩu, ô tô Thái Lan, ô tô Indonesia.