Chiều ngày 11/8/2025, tại trụ sở UBND TP. Hồ Chí Minh, Đoàn Công tác của Bộ Công Thương do Thứ trưởng Trương Thanh Hoài làm trưởng đoàn đã có buổi làm việc với UBND Thành phố Hồ Chí Minh nhằm phục vụ Đề án phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam. Buổi làm việc có sự tham dự của đồng chí Bùi Xuân Cường – Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, đại diện các sở, ban, ngành thành phố cùng các đơn vị liên quan.

Về phía Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) có sự tham dự của ông Nguyễn Chỉ Sáng – Chủ tịch hiệp hội.

Tiềm năng phát triển và những thách thức đặt ra cho doanh nghiệp trong nước

Theo quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1769/QĐ-TTg về phê duyệt Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, ngoài tuyến hiện hữu Hà Nội – TP. HCM dài 1.726 km (khổ 1.000 mm), thành phố sẽ phát triển nhiều tuyến mới như Biên Hòa – Vũng Tàu, TP. HCM – Lộc Ninh, TP. HCM – Cần Thơ, Thủ Thiêm – Long Thành, TP. HCM – Tây Ninh và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam dài 1.545 km (khổ 1.435 mm). Sau khi sáp nhập các quy hoạch, mạng lưới đường sắt đô thị TP. HCM dự kiến đạt khoảng 1.012 km, kết nối các tỉnh và khu vực lân cận, tạo tiền đề cho sự phát triển hạ tầng giao thông liên vùng.

Theo đánh giá, đường sắt đô thị được đánh giá là lĩnh vực giàu tiềm năng nhất cho doanh nghiệp cơ khí chế tạo trong nước nhờ dung lượng thị trường lớn, đặc biệt sau khi TP. HCM sáp nhậpvới Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Bên cạnh đó, yêu cầu kỹ thuật của loại hình này nhìn chung đơn giản hơn so với đường sắt tốc độ cao và đường sắt quốc gia, giúp doanh nghiệp Việt dễ tiếp cận và tham gia sản xuất. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn hiện hữu, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ về tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các dự án, năng lực sản xuất trong nước còn phân tán và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu đối với các thiết bị kỹ thuật cao. Việc thiếu một bộ quy chuẩn thống nhất khiến quá trình sản xuất hàng loạt gặp khó khăn, làm tăng chi phí và giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.

Ý kiến, đề xuất của một số đại diện tại buổi làm việc

Trong khuôn khổ buổi làm việc, ông Vũ Văn Khoa – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí đề xuất cần sớm ban hành quy chuẩn hệ thống vé để có thể kết nối, liên thông với các phương tiện công cộng khác như xe buýt, metro, tàu hỏa…, tạo sự thuận tiện và đồng bộ cho người dân khi sử dụng dịch vụ giao thông công cộng.

Ông Vũ Văn Khoa – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí đóng góp ý kiến.

Ông Nguyễn Chỉ Sáng – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) – đề xuất khuyến khích tư nhân làm chủ đầu tư với một phần vốn từ mô hình TOD, đồng thời quy định tỷ lệ nội địa hóa bắt buộc và làm chủ từ khâu thiết kế, chế tạo đến tín hiệu, điều khiển. Công tác bảo trì đoàn tàu cần được đưa vào ngay từ giai đoạn lập đề án để Việt Nam tự đảm nhiệm, gắn với điều kiện chuyển giao công nghệ, bởi nếu để nước ngoài thực hiện sẽ có chi phí rất cao và trở thành gánh nặng lâu dài. Ông cũng nhấn mạnh việc các nhà thầu trong nước phải được chỉ định làm tổng thầu hoặc tham gia liên danh tổng thầu, sớm xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn ngành đường sắt để mô-đun hóa chế tạo, thành lập hai đơn vị tổng thành đoàn tàu là THACO và Tổng công ty Đường sắt, xây dựng hệ thống nhà cung cấp hỗ trợ, đồng thời giao ngay cho doanh nghiệp trong nước các hạng mục quan trọng như thiết kế, chế tạo lắp ráp đầu máy toa xe, thông tin tín hiệu và ray, qua đó mở rộng cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước như THACO, NARIME, Hòa Phát, Thành Công…tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và bảo trì.

Ông Nguyễn Chỉ Sáng – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam phát biểu tại buổi làm việc.

Buổi làm việc là bước chuẩn bị quan trọng nhằm thúc đẩy nội địa hóa sản xuất thiết bị, phương tiện và hạ tầng đường sắt, đồng thời khẳng định vai trò của doanh nghiệp cơ khí Việt Nam trong các dự án trọng điểm quốc gia. Sự kiện diễn ra trong tinh thần trao đổi thẳng thắn, cởi mở, với nhiều ý kiến và đề xuất từ các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề, tạo nền tảng để các bên tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và triển khai những bước tiếp theo, hướng tới mục tiêu phát triển ngành công nghiệp đường sắt Việt Nam hiện đại, đồng bộ và bền vững.