Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, đặc biệt là các dự án đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị với quy mô lớn, yêu cầu làm chủ công nghệ và từng bước nội địa hóa chuỗi cung ứng thiết bị, vật tư ngành đường sắt ngày càng trở nên cấp thiết. Nhằm cụ thể hóa mục tiêu phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành đường sắt, từ ngày mùng 1 đến ngày mùng 6 tháng 12, một đoàn công tác gồm lãnh đạo Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam (VAMI), đại diện lãnh đạo Khu liên hợp gang thép Hòa Phát Dung Quất và Viện Nghiên cứu Cơ khí đã có chuyến khảo sát, học tập kinh nghiệm tại một loạt cơ sở sản xuất, trung tâm kiểm tra, chứng nhận chất lượng và doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ đường sắt tiêu biểu của Trung Quốc. Đây được xem là chuyến công tác có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, nhằm tiếp cận trực tiếp các mô hình sản xuất, quản lý chất lượng và cơ chế cấp chứng chỉ đang được áp dụng tại một trong những quốc gia có ngành công nghiệp đường sắt phát triển bậc nhất thế giới.

Điểm dừng chân đầu tiên của đoàn là Ba Đầu, trung tâm sản xuất gang thép và ray đường sắt quy mô lớn của Trung Quốc. Tại đây, đoàn đã trực tiếp thăm quan nhà máy sản xuất ray với quy trình khép kín từ luyện gang thép, đúc phôi cho tới cán ray thành phẩm. Dây chuyền sản xuất ray được nhập từ Cộng hòa dân chủ Đức hiện đại, mức độ tự động hóa cao và hệ thống kiểm soát chất lượng chặt chẽ ở từng công đoạn.

Song song với hoạt động thăm nhà máy sản xuất, đoàn công tác cũng dành nhiều thời gian làm việc với các trung tâm chuyên về kiểm tra, đánh giá và cấp chứng chỉ đối với sản phẩm công nghiệp đường sắt. Đây là khâu mà phía Việt Nam đặc biệt quan tâm trong tiến trình nội địa hóa, bởi nếu không làm chủ được hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế chứng nhận, các sản phẩm trong nước rất khó được chấp nhận trong các dự án lớn hoặc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Một nội dung quan trọng khác trong chương trình khảo sát là chuyến thăm các dây chuyền sản xuất ghi đường sắt tại Tần Hoàng Đảo. Ghi đường sắt là một trong những sản phẩm phức tạp và có giá trị kỹ thuật cao nhất trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng đường sắt, đòi hỏi độ chính xác cao, khả năng làm việc ổn định dưới tải trọng lớn và điều kiện khai thác khắc nghiệt. Tại đây, đoàn công tác được trực tiếp quan sát toàn bộ quy trình từ gia công ray thô, xử lý nhiệt, gia công chính xác các bộ phận ghi, lắp ráp, kiểm tra cho tới thử nghiệm. Các dây chuyền được tổ chức khoa học, linh hoạt, cho phép sản xuất nhiều chủng loại ghi khác nhau phục vụ đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Qua khảo sát thực tế, nhiều kinh nghiệm quý đã được đoàn ghi nhận, đặc biệt là cách thức tiêu chuẩn hóa từng cụm chi tiết, quản lý chuỗi cung ứng nguyên vật liệu và kiểm soát sai số trong quá trình gia công.

Hành trình làm việc tiếp tục với các doanh nghiệp sản xuất linh kiện, phụ kiện đường sắt tại tỉnh Hà Nam, nơi được xem là một trung tâm công nghiệp phụ trợ quan trọng của Trung Quốc. Tại đây, đoàn đã khảo sát các nhà máy sản xuất lò xo kẹp, bu lông, tấm kẹp ray, tấm đệm, cụm liên kết và nhiều loại linh kiện khác phục vụ kết cấu đường sắt. Tổ chức sản xuất rất tốt tạo ra sản phẩm với chất lượng đáp ứng mọi loại hình đường sắt từ đường sắt đô thị đến đường sắt cao tốc với giá thành rất cạnh tranh.

Xuyên suốt chuyến công tác, các buổi làm việc và trao đổi chuyên môn giữa đoàn VAMI và các đối tác Trung Quốc đã làm rõ thêm nhiều vấn đề mang tính chiến lược đối với mục tiêu phát triển công nghiệp phụ trợ ngành đường sắt tại Việt Nam. Một trong những bài học lớn được rút ra là cần có cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ giữa sản xuất vật liệu nền tảng như thép ray, phát triển năng lực chế tạo các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như ghi, linh kiện, phụ kiện, và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, chứng nhận phù hợp với thông lệ quốc tế. Bên cạnh đó, vai trò của các viện nghiên cứu, tổ chức khoa học công nghệ trong việc hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện thiết kế, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm cũng được nhấn mạnh như một cấu phần không thể thiếu trong hệ sinh thái công nghiệp đường sắt.

Đối với Việt Nam, trong bối cảnh nhiều dự án đường sắt trọng điểm đang được chuẩn bị và triển khai, kết quả của chuyến khảo sát này được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng lộ trình phát triển ngành công nghiệp phụ trợ đường sắt một cách bài bản, thực chất và bền vững. Việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ những mô hình đã thành công như Trung Quốc, không chỉ nhằm mục tiêu nội địa hóa đơn thuần, mà còn hướng tới làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Chuyến đi không chỉ mang lại những hình ảnh trực quan về nhà máy, dây chuyền sản xuất hiện đại, mà quan trọng hơn là mở ra những gợi ý chiến lược cho con đường phát triển lâu dài của công nghiệp đường sắt Việt Nam trong giai đoạn tới.