Rất sốt ruột khi doanh nghiệp tư nhân không chịu lớn!

Làm thế nào để doanh nghiệp nhỏ lớn lên, để người dân bỏ vốn đầu tư kinh doanh, thay vì mua vàng cất trữ hay đầu tư vào nhà đất?

Doanh nghiệp Việt được ví như hạm đội thuyền thúng khó vươn ra biển lớn (ảnh mang tính chất minh họa)

Muốn đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, phải trông cậy vào kinh tế tư nhân.Tuy nhiên, rất nhiều chính sách phát triển kinh tế tư nhân đã được ban hành nhưng vẫn không đem lại hiệu quả.

Thời gian không chờ đợi

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, muốn đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, phải trông cậy vào kinh tế tư nhân. Chúng ta chỉ còn mười năm nữa để làm tốt việc này, vì đến năm 2030, Việt Nam sẽ chuyển sang giai đoạn già hoá dân số.

Tuy nhiên, thực trạng doanh nghiệp tư nhân hiện nay rất đáng băn khoăn, bởiphần lớn có quy mô nhỏ và siêu nhỏ;năng suất lao động thấp;năng lực khoa học công nghệ hạn chế, thậm chí là lạc hậu; trình độ quản trị yếu…đã thế tính liên kết, hợp tác rất rời rạc.

Khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) mới đâycho thấy, hiện chỉ có 15% doanh nghiệp tư nhân bán hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam, bên cạnh đó là 8,4% xuất khẩu sản phẩm trực tiếp và 7,4% xuất khẩu gián tiếp, thông qua việc bán hàng cho bên thứ ba.Với xu hướng trên, có lý do để lo lắng, về khả năng hội nhập kinh tế toàn cầu, của khu vực kinh tế tư nhân trong nước, VCCI nhận xét.

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cả nước hiện có hơn 700.000 doanh nghiệp tư nhân, thì chỉ cókhoảng 17.000 doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn và 21.000 DN quy mô vừa. Các doanh nghiệp tư nhân lớn ở Việt Nam hiện chỉ có quy mô vốn hóa trung bình khoảng 200 triệu USD, trong khi mức trung bình của các doanh nghiệp tạiPhilippines là 1,2 tỷ USD, Singapore 1,07 tỷ USD, Thái Lan 835 triệu USD,Indonesia 809 triệu USD và Malaysia là 553 triệu USD. Một doanh nghiệp tư nhân điển hình hiện nay của Việt Nam, có chưa đến 20 nhân viên và 1,2 tỷ đồng (54.000 USD) vốn đầu tư cố định, quá nhỏ bé, được ví như “hạm đội thuyền thúng” khó vươn ra biển lớn.

Trong khi đó, liên tục những năm qua, dòng vốn FDI vào Việt Nam tăng và có trên 50% đổ vào lĩnh vực sản xuất vàcông nghiệp chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, số doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI là hết sức hạn chế, đặc biệt ở những lĩnh vực đòi hỏi công nghệ cao như sản xuất cơ khí, ô tô, thiết bị điện tử.Sự hiện diện của các chuỗi giá trị toàn cầu tại Việt Nam hiện nay rất rõ. Thậm chí nhiều nhà kinh tế còn nhìn nhận, Việt Nam là một trong những “công xưởng sản xuất” lớn của châu Á.Việt Nam đã tham gia rất nhiều Hiệp định thương mại tự do, cuộc cách mạng 4.0 đang diễn ra. Đây là những cơ hội lớn, nhưng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không thể đón bắt.

Câu chuyện doanh nghiệp tư nhân Việt Nam “không chịu lớn”, đã được biết đến từ thời điểm năm 2009, với các điều tra khảo sát của nhiều cơ quan chức năng. Vậy nhưng hơn 10 năm trôi qua, tình trạng này vẫn không được cải thiện.Có thể nói sau hơn 30 năm đổi mới, Việt Nam vẫn chưa có được một thế hệ các doanh nghiệp ngang tầm thế giới.Đây là một trong những thách thức lớn nhất hiện nay. Năng lực hạn chế của các doanh nghiệp tư nhân, sẽ ảnh hưởng tới khả năng cải thiện năng suất và gia tăng quy mô để cạnh tranh trên thị trường quốc tế, ông Vũ Tiến Lộc, nguyên Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận xét.

Phân biệt đối xử

Tôi rất sốt ruột. Rất nhiều chính sách phát triển kinh tế tư nhân đã được ban hành nhưng vẫn vướng. Làm thế nào để doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là những doanh nghiệp nhỏ có thể lớn lên để tham gia chuỗi giá trị?Làm thế nào để tạo thuận lợi, hấp dẫn, thân thiện, bảo đảm an toàn cho người dân, doanh nghiệp đầu tư kinh doanh, thay vì mua vàng cất trữ hay đầu tư vào nhà đất? Rõ ràng vẫn còn nhiều rào cản, nút thắt, điểm nghẽn mà chúng ta chưa tháo gỡ, khơi thông nên chưa giải phóng được nguồn lực từ tư nhân, mặc dù nguồn lực này rất lớn,Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng trăn trở.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, dù luật pháp khẳng định sự bình đẳng giữa các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, dù môi trường kinh doanh liên tục được cải thiện, nhưng sự phân biệt đối xử và bất bình đẳng với các doanh nghiệp tư nhân vẫn kéo dài suốt hơn 30 năm đổi mới, đến nay vẫn nghiêm trọng và phổ biến.

Quyền tiếp cận các nguồn lựcvà cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân bị thu hẹp, thậm chí bị tước đoạt bởi những ưu đãi không sòng phẳng.Họ phải trả giá cao hơn cho nhiều tài nguyên và sản phẩm, đặc biệt về đất đai, mặt bằng sản xuất-kinh doanh, chi phí vận tải… làm đội giá thành và giảm lợi nhuận. Biên lợi nhuận quá nhỏ bé và bấp bênh khiến doanh nghiệp tư nhân càng khó có khả năng đầu tư phát triển và ít dám nghĩ đến làm ăn lớn hay lâu dài. 

Môi trường đó đã không khuyến khích sự liên kết, hợp tác, thậm chí còn gây chia rẽ, nghi ngờ giữa các doanh nghiệp thuộc các thành phần khác nhau, giữa doanh nghiệp được ưu đãi và bị kỳ thị.Môi trường cạnh tranh không bình đẳng còn là mảnh mất màu mỡ cho tham nhũng, cho cơ chế xin-cho kéo dài, cho sự lãng phí các nguồn lực và mất mát thời cơ phát triển. 

Yêu cầu về đổi mới cơ quản lý Nhà nước trong phát triển kinh tế tư nhân không phải bây giờ mới đặt ra. Vấn đề hiện nay là đổi mới như thế nào, để thực sự tạo môi trường thúc đẩy khu vực này phát triển, thực sự trở thành một “động lực quan trọng” của nền kinh tế.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc cho thấy, sẽ không thể trở thành quốc gia phát triển, nếu chỉ dựa vào các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việt Nam cũng không ngoại lệ, cần phải xây dựng đội ngũcác doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh và có tầm vóc. Bởi chỉ các doanh nghiệp lớn với khả năng tiếp cận vốn, công nghệ mới thúc đẩy sự phát triển.Tại Hàn Quốc chỉ với 5 tập đoàn lớn nhất là Samsung, Hyundai, LG, Daewoo và SK, đã tạo ra tới 50% tổng GDP vào thời điểm năm 1990 và trở thành những “đại bàng” dẫn dắt nền kinh tế Hàn Quốc đi lên.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã xây dựng Đề án “Đổi mới toàn diện quản lý Nhà nước trong phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam”  đang trong quá trình lấy ý kiến, để hoàn thiện, trình Chính phủ trong thời gian tới. Theo đó, đổi mới quản lý Nhà nước với kinh tế tư nhân theo hướng xác định đúng vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, cung cấp dịch vụ hành chính công; giảm can thiệp hành chính sâu vào quản trị nội bộ doanh nghiệp; phi hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự. Trọng tâm của việc đổi mới này là nâng cao chất lượng thể chế theo nguyên tắc phát triển thị trường, phù hợp nguyên tắc và thông lệ quốc tế; giảm rủi ro; thúc đẩy cạnh tranh và sử dụng công cụ thị trường trong phân bổ nguồn lực; áp dụng nguyên tắc rủi ro trong công tác thanh tra, kiểm tra nhằm giảm chi phí, phiền hà cho doanh nghiệp.Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng chỉ với 10 năm nữa, rất khó hy vọng sẽ xây dựng được một đội ngũ các doanh nghiệp tư nhân thực sự lớn mạnh. Thời gian đang không đứng về phía chúng ta.