Ngày 14/7/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 205/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ. Đây được coi là bước ngoặt chính sách mới sau 10 năm, tạo xung lực thúc đẩy các ngành công nghiệp hỗ trợ mà đặc biệt là lĩnh vực cơ khí vốn được xem là “xương sống” của nền sản xuất công nghiệp quốc gia. Nghị định mới tập trung vào ba trọng tâm: tăng cường ưu đãi đầu tư cho doanh nghiệp cơ khí thuộc công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng trong ngành cơ khí, và cải cách thủ tục hành chính giúp doanh nghiệp cơ khí tiếp cận chính sách thuận lợi hơn.

Công nghiệp hỗ trợ ngành cơ khí đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế bền vững, bởi đây là lĩnh vực cung ứng linh kiện, phụ tùng đầu vào cho nhiều ngành công nghiệp khác, tạo nên chuỗi sản xuất hoàn chỉnh và góp phần xây dựng nền công nghiệp tự chủ. Thời gian qua, ngành cơ khí chế tạo của Việt Nam đã có bước tiến nhất định, từng bước làm chủ công nghệ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều sản phẩm. Chẳng hạn, hiện nay doanh nghiệp trong nước đã sản xuất được hầu hết các loại xe máy với tỷ lệ nội địa hóa 85-95%; linh kiện sản xuất trong nước đáp ứng khoảng 15-40% nhu cầu linh kiện cho ô tô, 40-60% cho máy nông nghiệp, và khoảng 10% nhu cầu linh kiện cho các ngành công nghệ cao. Nhiều sản phẩm cơ khí trước đây phải nhập khẩu thì nay đã dần được thay thế bằng sản phẩm do doanh nghiệp Việt Nam chế tạo, từ khuôn mẫu, linh kiện kim loại, dây cáp điện đến phụ tùng nhựa, cao su kỹ thuật. Một số tập đoàn công nghiệp lớn trong nước như Thaco, Thành Công, Vingroup… cũng đầu tư mạnh mẽ vào công nghiệp cơ khí, chế tạo góp phần đưa thương hiệu Việt vươn ra thị trường khu vực và thế giới. Theo Tổng cục Thống kê, chỉ số sản xuất ngành máy móc, thiết bị năm 2024 tăng khoảng 5% so với năm 2023, cho thấy xu hướng phục hồi và phát triển của lĩnh vực chế tạo máy. Những kết quả này vừa là tiền đề, vừa là động lực để Chính phủ tiếp tục hoàn thiện chính sách, tạo cú hích mới cho công nghiệp hỗ trợ cơ khí.

Mặc dù đạt nhiều tiến bộ, ngành công nghiệp hỗ trợ cơ khí Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức cần khắc phục. Tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành như ô tô, đường sắt tuy có cải thiện nhưng còn thấp, chủ yếu mới dừng ở các linh kiện, phụ tùng đơn giản với giá trị gia tăng nhỏ. Phần lớn nguyên vật liệu và phụ tùng đầu vào cho sản xuất cơ khí vẫn phải nhập khẩu, làm tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh của sản phẩm trong nước. Chưa hình thành được sự hợp tác, liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp lắp ráp lớn với các nhà sản xuất phụ tùng trong nước, dẫn đến chuỗi cung ứng nội địa chưa hoàn thiện. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp cơ khí nội địa chủ yếu tập trung vào gia công, lắp ráp đơn giản, trình độ công nghệ và năng suất lao động còn hạn chế; hoạt động nghiên cứu – phát triển chưa được chú trọng, khiến năng lực đổi mới sáng tạo và cạnh tranh quốc tế chưa cao. Từ góc độ chính sách, Bộ Công Thương thẳng thắn thừa nhận trước Quốc hội rằng việc triển khai các chính sách ưu đãi giai đoạn vừa qua “còn rất nhiều hạn chế”, nguồn lực hỗ trợ còn ít và chồng chéo, điều kiện hưởng ưu đãi đặt ra quá ngặt nghèo khiến doanh nghiệp “rất khó tiếp cận”. Đồng thời, chính sách thu hút FDI chưa đủ ràng buộc để khuyến khích doanh nghiệp nước ngoài nâng cao tính lan tỏa, hợp tác với doanh nghiệp trong nước. Những điểm nghẽn này đòi hỏi một khung chính sách mới mang tính đột phá và sát thực tiễn hơn, nhằm hiện thực hóa tiềm năng của ngành cơ khí hỗ trợ trong giai đoạn tới.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Nghị định 205/2025/NĐ-CP đã đưa ra loạt chính sách ưu đãi đầu tư vượt trội dành cho các dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, trong đó doanh nghiệp cơ khí là đối tượng thụ hưởng trọng tâm. Trước hết, về ưu đãi thuế, Nghị định quy định các dự án sản xuất sản phẩm thuộc Danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển sẽ được hưởng các ưu đãi thuế theo pháp luật về thuế hiện hành (như ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu linh kiện, v.v.). Bên cạnh đó, dự án còn được miễn, giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước theo quy định pháp luật về đất đai – một hỗ trợ quan trọng giúp giảm chi phí đầu tư cho các doanh nghiệp cơ khí khi xây dựng nhà xưởng, cơ sở sản xuất. Nghị định cũng nhấn mạnh doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cơ khí được hưởng “các ưu đãi đầu tư khác theo quy định của pháp luật”, mở ra khả năng tiếp cận thêm các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất hoặc ưu đãi khác từ Trung ương và địa phương nếu có. Chủ trương đẩy mạnh ưu đãi thuế, đất đai, tín dụng… này cũng hoàn toàn phù hợp với định hướng mà Chính phủ đề ra: Phó Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu phải có những cơ chế, chính sách đột phá tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ phát triển, bao gồm giải pháp mới về ưu đãi thuế, đất đai, tín dụng nhằm thu hút đầu tư mạnh mẽ hơn vào lĩnh vực này.

Điểm mới đáng chú ý của Nghị định 205/2025/NĐ-CP là đã bổ sung thêm nhiều chính sách hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cơ khí nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Về khoa học công nghệ, Nghị định sửa đổi Điều 5, cho phép doanh nghiệp cơ khí tham gia hoạt động nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ để sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ sẽ được hưởng ưu đãi từ các quỹ Nhà nước về đổi mới công nghệ, khoa học – công nghệ và các chương trình quốc gia liên quan. Đặc biệt, nếu doanh nghiệp cơ khí hợp tác với tổ chức khoa học – công nghệ để nghiên cứu phát triển sản phẩm mới, dự án đó có thể được Nhà nước hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đầu tư máy móc thiết bị, chế tạo sản phẩm mẫu, thiết kế, phần mềm, đào tạo nhân lực, thuê chuyên gia, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ…. Đồng thời, doanh nghiệp cũng được hỗ trợ tối đa 70% kinh phí để nâng cao chất lượng và số lượng chuyên gia, đơn vị tư vấn trong lĩnh vực chuyển giao công nghệ. Những hỗ trợ này giúp doanh nghiệp cơ khí giảm bớt gánh nặng chi phí khi đổi mới công nghệ, khuyến khích họ mạnh dạn đầu tư vào dây chuyền sản xuất hiện đại (tự động hóa, robot, công nghệ cao) nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với công nghệ, phát triển nguồn nhân lực cũng được chú trọng. Nghị định 205/2025/NĐ-CP bổ sung quy định mới (điểm c khoản 1 Điều 6) cho phép hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng nhân lực trong và ngoài nước cho sinh viên xuất sắc, giảng viên, nghiên cứu viên, chuyên gia, cán bộ quản lý, kỹ thuật viên, công nhân kỹ thuật… trong lĩnh vực sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ. Nguồn kinh phí hỗ trợ lấy từ Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ và các chương trình đào tạo nguồn nhân lực khác của Nhà nước. Chính sách này kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao trình độ đội ngũ kỹ sư, công nhân ngành cơ khí, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sản xuất hiện đại. Trên thực tế, Phó Thủ tướng Chính phủ cũng nhấn mạnh cần có chính sách vượt trội để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho chuỗi sản xuất, cung ứng. Nguồn nhân lực được đào tạo bài bản sẽ giúp doanh nghiệp cơ khí làm chủ công nghệ mới, nâng cao năng suất, chất lượng và từ đó nâng cao khả năng tham gia mạng lưới cung ứng của các tập đoàn lớn.

Nghị định mới không chỉ trao ưu đãi đơn lẻ mà còn hướng đến hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho doanh nghiệp cơ khí. Lần đầu tiên, các vấn đề về bảo vệ môi trường, hỗ trợ pháp lý và tiêu chuẩn chất lượng được đưa vào nội dung hỗ trợ. Cụ thể, Nghị định bổ sung Điều 6a quy định dự án phát triển khu công nghiệp hỗ trợ, khu/cụm liên kết ngành sẽ được hưởng ưu đãi, hỗ trợ về bảo vệ môi trường theo quy định pháp luật về môi trường. Các dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên (bao gồm sản phẩm cơ khí trọng điểm) cũng được hưởng các hỗ trợ về môi trường, ví dụ như hỗ trợ xử lý chất thải, đánh giá tác động môi trường, v.v., tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển bền vững, tuân thủ tiêu chuẩn môi trường mà không bị tăng chi phí đột biến. Nghị định bổ sung Điều 6b về hỗ trợ pháp lý, theo đó các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thuộc danh mục ưu tiên (đa phần là doanh nghiệp vừa và nhỏ ngành cơ khí) sẽ được hưởng hỗ trợ pháp lý theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều này giúp doanh nghiệp cơ khí tiếp cận dễ dàng hơn với tư vấn pháp luật, thông tin quy định mới, qua đó giảm rủi ro tuân thủ và tranh chấp pháp lý. Bên cạnh đó, Điều 6c bổ sung các chính sách hỗ trợ thử nghiệm, kiểm định, giám định và chứng nhận chất lượng sản phẩm, với mức hỗ trợ nhà nước lên tới 50% chi phí cho hàng loạt hoạt động như: thử nghiệm, giám định chất lượng sản phẩm; thuê phòng thử nghiệm, kiểm định; hiệu chuẩn thiết bị đo lường; chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng; xây dựng tiêu chuẩn cơ sở; đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, mã số mã vạch; thử nghiệm sản phẩm mới mang tính sáng chế…. Đây đều là những khâu quan trọng nhưng tốn kém đối với doanh nghiệp cơ khí, đặc biệt khi họ muốn nâng tầm chất lượng sản phẩm để tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn. Việc nhà nước chia sẻ một phần chi phí sẽ khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn thử nghiệm cải tiến sản phẩm, chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế, qua đó tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Một nội dung mang tính đột phá khác của Nghị định 205/2025/NĐ-CP là các quy định nhằm thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng trong ngành cơ khí, tăng cường sự gắn kết giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp FDI, giữa các nhà sản xuất linh kiện với hãng lắp ráp. Lâu nay, sự thiếu vắng liên kết này được xem là điểm yếu cố hữu khiến công nghiệp hỗ trợ cơ khí phát triển chưa tương xứng. Để khắc phục, Nghị định đã bổ sung điều kiện bắt buộc về liên kết đối với các dự án muốn được xác nhận ưu đãi. Cụ thể, tại Điều 11 mới, một dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phải có ít nhất 01 doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước cung ứng nguyên liệu, vật liệu hoặc linh kiện, phụ tùng chính cho dự án đó thì mới đủ điều kiện được hưởng ưu đãi. Quy định này đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp lớn (bao gồm cả doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp đầu tàu trong nước) khi đầu tư dự án cơ khí hỗ trợ phải chủ động tìm kiếm, ký kết hợp đồng với nhà cung cấp nội địa. Nói cách khác, muốn nhận ưu đãi của Chính phủ, họ phải kéo các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam vào chuỗi sản xuất của mình. Điều kiện mới mang tính “ràng buộc mềm” này sẽ thúc đẩy sự hình thành mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, giúp công nghệ, bí quyết sản xuất dần lan tỏa từ FDI sang khối nội địa. Về lâu dài, các doanh nghiệp cơ khí nội địa sẽ nâng cao được vai trò trong chuỗi cung ứng, trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 cho các tập đoàn lớn, đúng với mục tiêu mà Chính phủ đề ra.

Song song với yêu cầu liên kết bắt buộc nói trên, Chính phủ cũng tăng cường các hoạt động kết nối cung – cầu một cách chủ động thông qua Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ quốc gia giai đoạn 2021-2025. Ngay đầu năm 2024, Chính phủ đã ban hành Quyết định 71/QĐ-TTg sửa đổi Chương trình này, trong đó nhấn mạnh hàng loạt hoạt động nhằm “kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trở thành nhà cung ứng sản phẩm cho khách hàng ở trong và ngoài nước”. Các hoạt động bao gồm: khảo sát, đánh giá năng lực doanh nghiệp; tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật để doanh nghiệp nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu của chuỗi sản xuất toàn cầu; tổ chức các diễn đàn kết nối giữa doanh nghiệp Việt Nam và các tập đoàn đa quốc gia; hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá sản phẩm, tìm kiếm và phát triển thị trường trong nước và xuất khẩu; xúc tiến thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ…. Chính phủ đã bố trí kinh phí khoảng 870,7 tỷ đồng cho giai đoạn 2021-2025 để thực hiện các nội dung trên, trong đó ngân sách Trung ương chiếm phần lớn và có huy động thêm các nguồn vốn hợp pháp khác. Quy mô ngân sách này thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ sinh thái các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh. Thực tế cho thấy đã có nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam vươn lên trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn đa quốc gia, từng bước tham gia mạng lưới sản xuất toàn cầu. Chẳng hạn, trong ngành xe máy, do dung lượng thị trường lớn và chính sách hợp tác hiệu quả, các doanh nghiệp FDI lắp ráp xe máy ở Việt Nam đã thiết lập mạng lưới hàng trăm nhà cung ứng nội địa và đạt tỷ lệ nội địa hóa rất cao. Đây là minh chứng cho thấy nếu có sự kết nối đúng hướng và chính sách khuyến khích phù hợp, doanh nghiệp cơ khí Việt Nam hoàn toàn có thể đảm nhận vai trò mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng của các ngành công nghiệp lớn.

Bên cạnh ưu đãi và hỗ trợ, Nghị định 205/2025/NĐ-CP cũng cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp cơ khí khi tiếp cận các chính sách nói trên. Một vấn đề tồn tại lâu nay là thủ tục để được cấp Giấy xác nhận ưu đãi công nghiệp hỗ trợ khá phức tạp, tập trung chủ yếu tại Bộ Công Thương, gây khó khăn đặc biệt cho doanh nghiệp vừa và nhỏ ở địa phương. Giờ đây, Nghị định mới đã phân cấp, phân quyền rõ rệt: doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hiện dự án công nghiệp hỗ trợ có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, nơi sẽ xem xét và cấp Giấy xác nhận ưu đãi cho dự án nếu đủ điều kiện. Doanh nghiệp không thuộc diện vừa và nhỏ thì nộp hồ sơ tại Bộ Công Thương như trước; tuy nhiên, mọi doanh nghiệp đều có thêm lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến thông qua cổng dịch vụ công (ở địa chỉ dichvucong.moit.gov.vn đối với Bộ Công Thương). Việc ứng dụng dịch vụ công trực tuyến và cho phép nộp hồ sơ từ xa giúp doanh nghiệp cơ khí tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại, đồng thời tăng tính minh bạch trong quá trình giải quyết. Thời hạn xử lý hồ sơ cũng được quy định cụ thể: trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra tính hợp lệ và yêu cầu bổ sung nếu hồ sơ chưa đầy đủ; sau khi hồ sơ hoàn thiện, 20 ngày tiếp theo là thời gian để cơ quan xem xét và cấp Giấy xác nhận ưu đãi. Quy định rõ ràng về quy trình và thời hạn như vậy sẽ buộc các cơ quan chức năng nâng cao trách nhiệm, hạn chế tình trạng chậm trễ hoặc tùy tiện. Đáng chú ý, Bộ Công Thương cho biết đã và đang đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách hành chính, xây dựng bộ máy phục vụ liêm chính, hiệu quả, kiên quyết phòng chống nhũng nhiễu, tiêu cực trong quá trình giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp. Những cam kết này cho thấy quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc xóa bỏ tình trạng cán bộ gây khó khăn, phiền hà khi doanh nghiệp xin xác nhận ưu đãi – vấn đề từng được dư luận phản ánh và đại biểu Quốc hội chất vấn. Rõ ràng, khi thủ tục được đơn giản hóa, phân cấp hợp lý và giám sát chặt chẽ, doanh nghiệp cơ khí sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếp cận các ưu đãi và hỗ trợ của Nhà nước, từ đó nhanh chóng đưa chính sách vào cuộc sống.

Có thể nói, Nghị định 205/2025/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ ra đời trong bối cảnh rất kịp thời và cần thiết, hứa hẹn tạo chuyển biến mạnh cho ngành cơ khí Việt Nam. Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày 01/9/2025, đánh dấu bước khởi đầu cho giai đoạn mới với những kỳ vọng lớn. Với chính sách ưu đãi đầu tư thông thoáng, toàn diện, doanh nghiệp cơ khí sẽ có thêm điều kiện giảm chi phí, tích lũy nguồn lực để mở rộng sản xuất và đổi mới công nghệ. Việc thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng sẽ giúp hình thành các cụm liên kết ngành, các “hệ sinh thái” doanh nghiệp nội địa – FDI gắn bó chặt chẽ, qua đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng của sản phẩm công nghiệp. Trong khi đó, cải cách thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh minh bạch sẽ tiếp thêm niềm tin cho doanh nghiệp, khuyến khích họ chủ động tham gia các chương trình hỗ trợ của Nhà nước. Tinh thần chung từ Chính phủ là nhất quán: phải xây dựng được những doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cơ khí mạnh của dân tộc, hình thành đội ngũ tập đoàn, nhà cung ứng trong nước đủ sức cạnh tranh, dẫn dắt thị trường. Nếu triển khai quyết liệt và đồng bộ, Nghị định 205/2025/NĐ-CP sẽ là cú hích quan trọng để ngành công nghiệp hỗ trợ cơ khí bứt phá, vươn lên xứng tầm với tiềm năng, trở thành đầu tàu cho tăng trưởng công nghiệp và hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước trong thập niên tới. Các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam sẽ không chỉ đáp ứng tốt hơn nhu cầu trong nước mà còn tự tin tham gia chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nguồn tài liệu tham khảo:

• Nghị định số 205/2025/NĐ-CP (2025);
• Cổng TTĐT Chính phủ; Bộ Công Thương; Tổng cục Thống kê.