Cần từ bỏ vốn ODA và kiến tạo thị trường xây dựng đường sắt đô thị cho doanh nghiệp cơ khí Việt Nam

Trong bối cảnh đang cố gắng hoàn thiện hệ thống đường sắt đô thị tại TPHCM, các chuyên gia đã đưa ra quan điểm rằng cần thay đổi cách tiếp cận tài chính bằng cách từ bỏ vốn ODA và tạo điều kiện để doanh nghiệp cơ khí, các doanh nghiệp phụ trợ Việt Nam tham gia vào thị trường xây dựng hạ tầng quan trọng này.

Theo Báo Chính phủ, Ngày 31/7/2023, Ban Quản lý đường sắt đô thị TPHCM, Công ty Đầu tư tài chính Nhà nước Thành phố (HFIC) và Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố (HIDS) đã hợp tác tổ chức buổi Tọa đàm "Kết luận 49 và Nghị quyết số 98 - Cơ hội và thách thức cho đường sắt đô thị TPHCM. Sự kiện này đã góp phần đưa ra các quan điểm quan trọng trong việc thúc đẩy xây dựng hệ thống đường sắt đô thị ở TP.HCM.

Ông Nguyễn Quốc Hiển, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý đường sắt đô thị Thành phố, đã nhấn mạnh tới mục tiêu hoàn thành mạng lưới đường sắt đô thị tại TPHCM vào năm 2035 theo Kết luận 49-KL/TW ngày 28/2/2023 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, với tốc độ chỉ hoàn thành 20 km đường sắt đô thị trong 20 năm qua, TP.HCM đang đối mặt với thách thức lớn để thực hiện mục tiêu này.

Qua Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố, có cơ hội để TP.HCM đổi mới cách tiếp cận tài chính để thúc đẩy xây dựng hệ thống đường sắt đô thị. Một số điểm quan trọng đã được đề cập trong nghị quyết này bao gồm thí điểm mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng (TOD) và cơ chế huy động nguồn vốn đầu tư.

Tuy nhiên, vấn đề chính cần được giải quyết là việc tạo điều kiện để có nguồn tài chính phù hợp để hoàn thành hệ thống đường sắt đô thị. Theo ông Hoàng Ngọc Tuân, Quyền Giám đốc Ban Chuẩn bị đầu tư thuộc Ban Quản lý đường sắt đô thị TPHCM, cần triển khai gấp rút các lĩnh vực quan trọng như quy hoạch, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và phê duyệt dự án, tiêu chuẩn công nghệ và mô hình tổ chức quản lý.

Ông Tuân cho rằng cần có sự đột phá về tài chính, vì hiện nay, nguồn vốn ODA và ngân sách Nhà nước chỉ chiếm một phần nhỏ. Vốn ODA đang gặp khó khăn trong việc vay do thủ tục phức tạp và chi phí cao lại còn bị phụ thuộc vào thiết kế và công nghệ.

Bà Lê Ngọc Thùy Trang, Tổng Giám đốc HFIC, cho biết rằng việc sử dụng vốn ODA cũng đưa TP.HCM vào tình trạng phụ thuộc vào thiết kế và công nghệ từ các nước cho vay. Mặc dù lãi suất của vốn ODA thấp, nhưng tổng chi phí thực tế lại cao hơn nhiều. Để giải quyết vấn đề này, bà Trang đề xuất tạo cơ chế đột phá về tài chính, bằng cách đa dạng hóa nguồn lực từ nhiều nguồn khác nhau như nguồn vốn trong nước, vốn nước ngoài, phát hành trái phiếu và khai thác quỹ đất theo mô hình TOD.

TS. Trương Minh Huy Vũ, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, cũng đồng tình về việc cần thay đổi cách huy động vốn. Ông Vũ cho rằng cần sử dụng các công cụ như phát hành trái phiếu và thu phí đối với người sử dụng giao thông cá nhân để có nguồn tiền huy động cho việc đầu tư vào hệ thống đường sắt đô thị.

Trong tương lai, việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp cơ khí Việt Nam tham gia vào thị trường xây dựng đường sắt đô thị cũng được coi là một phương án tốt để thúc đẩy phát triển hạ tầng quan trọng này một cách bền vững và hiệu quả. Muốn thực hiện điều này Thành phố cần kiến tạo thị trường một cách thông minh.

Khuyến khích doanh nghiệp cơ khí tham gia dự án:

Một cách đơn giản nhất để thúc đẩy doanh nghiệp cơ khí Việt Nam tham gia vào xây dựng đường sắt đô thị là tạo ra môi trường thuận lợi để họ tham gia vào các dự án hạ tầng này.  Các doanh nghiệp cơ khí Việt đều có thể thực hiện được những khâu nội địa hóa như toa xe, hệ thống điện chạy cáp, thông tin liên lạc, tà vẹt, toa xe,... Điều này có thể thực hiện thông qua việc nhờ các chính sách hỗ trợ tài chính, thuế và quản lý để khuyến khích các doanh nghiệp trong ngành cơ khí đầu tư vào các dự án xây dựng đường sắt.

Tạo cơ hội hợp tác công tư:

Việc thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp cơ khí với các cơ quan Chính phủ và đơn vị Quản lý dự án là cách mở rộng cơ hội cho họ tham gia vào xây dựng đường sắt đô thị. Các hợp đồng đối tác công tư có thể giúp doanh nghiệp cơ khí tham gia vào việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ cần thiết cho dự án xây dựng hạ tầng giao thông.

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng:

Một yếu tố quan trọng để doanh nghiệp cơ khí tham gia vào xây dựng đường sắt đô thị là nguồn nhân lực có chất lượng. Cần tạo cơ hội đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong ngành cơ khí để họ có đủ kiến thức và kỹ năng tham gia vào các dự án phức tạp như xây dựng đường sắt đô thị.

Thúc đẩy nghiên cứu và phát triển công nghệ:

Để tham gia vào xây dựng đường sắt đô thị, các doanh nghiệp cơ khí cần phải có khả năng nghiên cứu và áp dụng công nghệ tiên tiến. Chính phủ cần tạo điều kiện tạo sự khuyến khích cho các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ mới đặc biệt là trong lĩnh vực xây dựng và duy tu hệ thống đường sắt đô thị.

Tạo thị trường cạnh tranh và minh bạch:

Môi trường kinh doanh cần phải minh bạch và cạnh tranh để tạo điều kiện cho doanh nghiệp cơ khí tham gia vào xây dựng đường sắt đô thị. Các quy trình đấu thầu và hợp đồng cần được thiết kế sao cho công bằng và minh bạch giúp tạo sự tin tưởng cho các doanh nghiệp tham gia.

Có thể thấy việc thúc đẩy doanh nghiệp cơ khí Việt Nam tham gia vào xây dựng đường sắt đô thị là một nhiệm vụ quan trọng và cần được hỗ trợ bằng các chính sách và biện pháp cụ thể. Điều này không chỉ đóng góp vào phát triển hạ tầng giao thông mà còn tạo cơ hội phát triển cho ngành cơ khí trong nước.